نیکوتین در پزشکی بیشتر به‌صورت فرآورده‌های درمان جایگزینی نیکوتین به‌کار می‌رود؛ یعنی محصولاتی که بخشی از نیکوتین دریافتی از سیگار یا سایر دخانیات را جایگزین می‌کنند تا علائم ترک، میل شدید به مصرف و رنج روزهای نخستِ قطع کمتر شود. مهم‌ترین کاربرد بالینی آن کمک به درمان وابستگی به نیکوتین و افزایش شانس ترک موفق است و در بعضی افراد ادامه درمان می‌تواند به حفظ پرهیز نیز کمک کند. این مقاله توضیح می‌دهد نیکوتین چگونه با تحریک گیرنده‌های نیکوتینی و اثر بر مدارهای پاداش و توجه عمل می‌کند، چه تفاوتی میان پچ، آدامس، قرص‌های دهانی، استنشاقی و اسپری‌ها وجود دارد، و پیش از شروع چه نکاتی مانند بیماری قلبی، مشکلات تنفسی، بارداری یا مصرف همزمان سیگار باید بررسی شوند. همچنین به عوارض شایع هر شکل دارویی، تفاوت مهم میان نیکوتین درمانی و دود سیگار از نظر تداخلات، و اصول پایش، ادامه و قطع درمان پرداخته می‌شود.
