اختلالات روانشناختی

اختلال عصبی‌شناختی عمده یا خفیف ناشی از بیماری پارکینسون به افت شناختی‌ای اشاره دارد که در زمینهٔ پارکینسون رخ می‌دهد و می‌تواند توجه، سرعت فکر، برنامه‌ریزی، حافظهٔ فعال، توانایی‌های دیداری‌ـ‌فضایی و استقلال فرد در کارهای روزمره را تحت تأثیر قرار دهد. این مقاله توضیح می‌دهد که تظاهرات آن فقط به فراموشی محدود نیست و ممکن است با بی‌انگیزگی، اضطراب، توهم‌های دیداری یا نوسان توجه همراه شود. همچنین بر تفاوت نوع خفیف و عمده، نقش شرح‌حال دقیق، ارزیابی بالینی و آزمون‌های شناختی، و لزوم排除 علت‌های دیگر مانند دلیریوم، داروها و اختلالات خلقی تأکید می‌کند. در ادامه، راهبردهای درمانی و حمایتی به‌صورت فردمحور بررسی می‌شوند؛ از بازبینی علت‌های تشدیدکننده و آموزش خانواده تا استفادهٔ محتاطانه از دارو در صورت نیاز. این مطلب برای آشنایی عمومی است و تصمیم درمانی باید بر اساس ارزیابی تخصصی و شرایط هر فرد انجام شود.

اختلال عصبی‌روان‌شناختی عمده یا خفیف ناشی از آسیب مغزی تروماتیک به افت تازه‌پیدا و پایدار در کارکردهای شناختی پس از ضربه به سر گفته می‌شود؛ افتی که می‌تواند توجه، سرعت پردازش، حافظه، یادگیری، برنامه‌ریزی ذهنی و گاهی رفتار و ارتباطات فرد را درگیر کند. در این مقاله توضیح داده می‌شود که چرا این تشخیص فقط به فراموشی محدود نیست و چگونه شدت آن می‌تواند بر استقلال روزمره اثر بگذارد. همچنین دربارهٔ ارزیابی بالینی، نقش شرح‌حال و گزارش اطرافیان، آزمون‌های شناختی، تشخیص‌های افتراقی و این‌که برخی علائم پس از آسیب با مشکلات خواب، داروها، مواد یا اختلالات هیجانی هم‌پوشانی پیدا می‌کنند، صحبت می‌شود. در ادامه، رویکردهای بازتوانی، سازگاری محیطی، آموزش خانواده و پیگیری فردمحور به‌عنوان بخش‌های مهم مدیریت مطرح می‌شوند. این مطالب برای آگاهی عمومی است و جایگزین ارزیابی و تصمیم‌گیری اختصاصی پزشک یا روان‌شناس نیست.

اختلال عصب‌شناختی عمده یا خفیف پیشانی‌گیجگاهی به درگیری تدریجی بخش‌های پیشانی و گیجگاهی مغز مربوط است و بیشتر با تغییرات رفتار، شخصیت، قضاوت اجتماعی و گاهی زبان شناخته می‌شود؛ بنابراین فقط یک مشکل حافظه‌ای ساده نیست. در این مقاله توضیح داده می‌شود که علائم می‌توانند به شکل بی‌تفاوتی، بازداری‌زدایی، کاهش همدلی، رفتارهای تکراری یا اختلال پیشرونده زبان ظاهر شوند و بر کار، روابط و زندگی روزمره اثر بگذارند. همچنین روش تشخیص بر پایه ارزیابی بالینی، شرح‌حال دقیق، گزارش خانواده، آزمون‌های شناختی و در صورت نیاز تصویربرداری یا بررسی ژنتیک توضیح داده می‌شود. در ادامه، افتراق آن از برخی اختلالات عصبی و روان‌پزشکی، و نیز اصول مدیریت حمایتی، تنظیم محیط، توان‌بخشی و درمان علامت‌محور مطرح می‌شود. این مطلب برای آشنایی عمومی است و جای ارزیابی فردی توسط متخصص را نمی‌گیرد.

اختلال عصب‌شناختی-شناختی عروقی عمده یا خفیف به کاهش توانایی‌های شناختی گفته می‌شود که منشأ اصلی آن بیماری عروق مغز است؛ مانند سکته، چند سکتهٔ کوچک یا درگیری عروق کوچک مغز. این مقاله توضیح می‌دهد که این اختلال فقط به فراموشی محدود نیست و می‌تواند با کندی پردازش ذهنی، مشکل در توجه و کارکردهای اجرایی، تغییرات خلقی و دشواری در انجام کارهای روزمره همراه باشد. همچنین نشان می‌دهد که تشخیص بر پایهٔ کنار هم گذاشتن شرح‌حال، معاینه، ارزیابی شناختی و در بسیاری موارد تصویربرداری مغز انجام می‌شود و باید به‌صورت حرفه‌ای تفسیر شود. در ادامه، راهبردهای درمان و توان‌بخشی، کنترل عوامل عروقی، سازگار کردن محیط و حمایت از خانواده به‌صورت فردی‌سازی‌شده بررسی می‌شوند.

اختلال عصب‌شناختی عمده یا خفیف پیشانی‌گیجگاهی یک بیماری تحلیل‌برندهٔ مغز است که بیشتر نواحی پیشانی و گیجگاهی را درگیر می‌کند و ممکن است از همان ابتدا با تغییر رفتار، شخصیت، قضاوت اجتماعی یا زبان دیده شود، نه فقط با فراموشی. در این مقاله با دو چهرهٔ اصلی اختلال، یعنی نوع رفتاری و نوع زبانی، آشنا می‌شوید و می‌خوانید که چگونه این تغییرات می‌توانند بر کار، روابط و زندگی روزمره اثر بگذارند. همچنین توضیح داده می‌شود که تشخیص با یک علامت یا آزمون واحد ممکن نیست و به ارزیابی بالینی دقیق، اطلاعات خانواده، آزمون‌های شناختی و گاهی تصویربرداری نیاز دارد. در ادامه، وضعیت‌هایی که ممکن است با این اختلال اشتباه شوند و اصول کلی حمایت و مدیریت فردی‌سازی‌شده نیز مرور می‌شود؛ بنابراین این مطلب برای آگاهی عمومی است و جایگزین ارزیابی تخصصی نیست.

اختلال عصب‌شناختی عمده یا خفیف ناشی از بیماری آلزایمر به افت شناختیِ تدریجی و سازگار با الگوی آلزایمر گفته می‌شود؛ افتی که می‌تواند حافظه، یادگیری، زبان، جهت‌یابی، برنامه‌ریزی و استقلال فرد را در درجات مختلف تحت تأثیر قرار دهد. در این مقاله توضیح داده می‌شود که تفاوت نوع خفیف و عمده بیشتر به میزان اثر بر کارهای روزمره مربوط است، چگونه علائم شناختی و رفتاری ظاهر می‌شوند، و چه چیزهایی ممکن است این تشخیص را از دلیریوم، افسردگی، تغییرات طبیعی سن یا دیگر اختلالات مشابه متمایز کند. همچنین به این نکته پرداخته می‌شود که تشخیص فقط با ارزیابی بالینی و بررسی عملکرد روزانه ممکن است. درمان و مراقبت نیز بر پایهٔ مرحلهٔ بیماری و نیازهای هر فرد تنظیم می‌شود و می‌تواند شامل حمایت خانواده، مداخلات غیر دارویی، پیگیری ایمنی و در برخی موارد درمان دارویی باشد؛ بنابراین این مطلب برای آشنایی عمومی است و جایگزین ارزیابی فردی نیست.