دانشنامه › درمان های روانشناختی › داروهای روانپزشکی › داروهای ضد اضطراب
راهنمای داروهای ضداضطراب: بنزودیازپینها، بوسپیرون و گزینههای دیگر؛ تفاوت تسکین سریع با درمان پایدار، عوارض، تداخل و خطر وابستگی.
این صفحه برای آموزش عمومی است و جایگزین ارزیابی و تجویز فردی نیست. شروع، تغییر یا قطع دارو باید با نظر پزشک انجام شود.
برای بررسی نقش دقیق، طول اثر، عوارض، وابستگی، تداخل و ملاحظات کودکان، سالمندان، بارداری و بیماریهای جسمی، راهنمای هر دارو را انتخاب کنید.
بنزودیازپینها با تقویت اثر GABA میتوانند اضطراب شدید را سریعتر کاهش دهند، اما برای درمان پایه طولانیمدت بیشتر اختلالات اضطرابی انتخاب پیشفرض نیستند. بوسپیرون آرامبخش فوری نیست و برای بعضی موقعیتها نقش درمانی متفاوتی دارد. SSRIها و SNRIهای مشخص نیز بخش مهم درمان پایدار بسیاری از اختلالات اضطرابیاند، ولی مقاله اصلی آنها در طبقه ضدافسردگیها قرار دارد.
بنزودیازپینها پاسخ گیرنده GABA-A را تقویت میکنند و برانگیختگی عصبی را کاهش میدهند. همین سازوکار به تسکین، خوابآلودگی، کندی واکنش، اختلال حافظه و در ترکیبهای پرخطر به سرکوب تنفسی مربوط است.
بوسپیرون عمدتاً از مسیر گیرنده 5-HT1A عمل میکند، اثر فوری بنزودیازپینی ندارد و معمولاً با سرخوشی یا وابستگی جسمانی همانند بنزودیازپینها همراه نیست. نقش آن به تشخیص و الگوی مصرف تجویزشده وابسته است.
هیدروکسیزین، پرگابالین یا پروپرانولول در بعضی کشورها و شرایط نقش دارند؛ کاربرد ممکن است تأییدشده، خارج از برچسب یا محدود به نشانهای خاص باشد.
برای بسیاری از اختلالات اضطرابی، داروهای سروتونرژیک مشخص بهجای ایجاد آرامبخشی فوری در کاهش پایدار نشانهها نقش دارند و باید در طبقه اصلی خود بررسی شوند.
نقش کلی هر دارو به تشخیص، فوریت، مدت درمان و شرایط فرد وابسته است؛ نام «ضداضطراب» بهتنهایی مجوز استفاده از همه گزینهها در همه موقعیتها نیست.
در بعضی بحرانهای منتخب، یک بنزودیازپین ممکن است برای مدت محدود و تحت نظارت مطرح شود. این نقش به دارو، وضعیت جسمی، مصرف همزمان مواد یا داروها و رویههای کشور وابسته است.
در اختلال اضطراب فراگیر، ضدافسردگیهای مشخص و گاهی بوسپیرون میتوانند در درمان پایدار نقش داشته باشند؛ جایگاه بنزودیازپینها معمولاً محدودتر است. تأیید و شواهد باید دارو-ویژه بررسی شود.
بعضی بنزودیازپینها ممکن است نشانههای حمله را سریعتر کاهش دهند، اما درمان پایدار اختلال هراس اغلب بر رویکرد دیگری تکیه دارد. کاهش فوری اضطراب جای مواجهه و درمان بلندمدت را نمیگیرد.
برخی بنزودیازپینها در تشنج، اسپاسم، ترک الکل یا آرامبخشی پزشکی نیز استفاده میشوند. این کاربردها خارج از هدف اصلی این صفحهاند و فرآورده، محیط درمان و نظارت پزشکی در آنها اهمیت ویژه دارد.
بعضی داروها در موقعیتهای محدود فقط نشانههای جسمی مانند تپش یا لرزش را هدف میگیرند. این کاربردها اغلب محدود یا خارج از برچسباند و به معنی درمان همه ابعاد اضطراب نیستند.
خوابآلودگی ناشی از یک دارو، آن را به درمان اصلی بیخوابی تبدیل نمیکند. بیخوابی مزمن، آپنه خواب، مصرف مواد و اختلال زمینهای به ارزیابی جداگانه نیاز دارند و داروهای اختصاصی خواب در طبقه خود بررسی میشوند.
همه داروهای ضداضطراب آرامبخش یا سریعالاثر نیستند. بوسپیرون و درمانهای دارویی پایدار الگوی شروع و هدف متفاوتی با بنزودیازپین دارند.
بنزودیازپینها درمان پایه طولانیمدت همه اختلالات اضطرابی نیستند. فایده کوتاهمدت باید در کنار خوابآلودگی، اختلال حافظه، تحمل، وابستگی و تداخل سنجیده شود.
وابستگی جسمانی یعنی سازگاری بدن و احتمال بروز علائم قطع؛ اختلال مصرف دارو شامل الگوی مصرف اجباری و آسیبزا است. این دو یکی نیستند، اما میتوانند همزمان رخ دهند.
تسکین سریع نشانهها علت زمینهای، اجتناب، الگوهای رفتاری یا مهارتهای مقابلهای را بهتنهایی درمان نمیکند. درمان روانشناختی، از جمله در قالب درمان آنلاین اضطراب، و رسیدگی به اختلال زمینهای میتواند ضروری باشد.
طبیعیبودن یا بدون نسخهبودن یک فرآورده، ترکیب آن را با آرامبخشها ایمن نمیکند. آنتیهیستامینهای خوابآور، فرآوردههای گیاهی و الکل نیز میتوانند هوشیاری یا تنفس را مختل کنند.
آلپرازولام، کلونازپام، لورازپام، دیازپام، اگزازپام و کلردیازپوکساید در سرعت شروع، طول اثر، مسیر متابولیسم و تجمع تفاوت دارند. همه میتوانند هوشیاری و رانندگی را مختل کنند و مصرف منظم میتواند وابستگی جسمانی ایجاد کند.
بوسپیرون یک ضداضطراب غیربنزودیازپینی است که برای تسکین فوری یا مصرف موردی طراحی نشده و خطر وابستگی جسمانی و سرکوب تنفسی آن با بنزودیازپینها یکسان نیست.
هیدروکسیزین میتواند نسبتاً سریع اثر آرامبخش ایجاد کند، اما خوابآلودگی، بار آنتیکولینرژیک و طولانیشدن QT در افراد مستعد اهمیت دارد. جایگاه و تأیید آن کشورمحور است.
پرگابالین در بعضی نظامها برای اختلال اضطراب فراگیر استفاده میشود. خوابآلودگی، سرگیجه، عملکرد کلیه، امکان سوءمصرف و علائم قطع باید بررسی شوند و وضعیت تأیید در کشورها یکسان نیست.
پروپرانولول ممکن است در بعضی موقعیتها بیشتر نشانههای جسمی مانند لرزش و تپش را هدف بگیرد. این نقش محدود به شرایط منتخب است و بیماری قلبی، فشار خون و بیماری تنفسی در تصمیم اهمیت دارند.
SSRIها و SNRIهای مشخص اغلب در درمان پایدار اختلالات اضطرابی نقش محوری دارند، اما در Loop Grid این طبقه تکرار نمیشوند و مقاله هر دارو در طبقه ضدافسردگی باقی میماند.
این مقایسه رتبهبندی «بهترین تا بدترین» نیست. تشخیص، نیاز به اثر سریع یا پایدار، خطر وابستگی، خوابآلودگی، بیماریهای جسمی، تداخلها و درمان روانشناختی تعیین میکنند کدام گزینه در یک موقعیت مشخص مناسبتر است.
بنزودیازپینها معمولاً نقش بالینی سریعتری دارند و خوابآلودگی میتواند متوسط تا زیاد باشد. وابستگی جسمانی و ترک بالقوه شدید، اختلال رانندگی و خطر ترکیب با الکل یا اپیوئید از ملاحظات اصلیاند.
نقش بوسپیرون تدریجی است، خوابآلودگی آن معمولاً کمتر است و الگوی وابستگی و ترک آن مانند بنزودیازپینها نیست. برای مصرف موردی یا تسکین فوری مناسب محسوب نمیشود.
هیدروکسیزین میتواند نسبتاً سریعتر اثر کند و اغلب خوابآور است. الگوی وابستگی بنزودیازپینی ندارد، اما بار آنتیکولینرژیک و خطر QT در افراد مستعد باید در نظر گرفته شود.
شروع نقش پرگابالین و میزان خوابآلودگی متغیر است. امکان سوءمصرف یا علائم قطع وجود دارد و عملکرد کلیه و وضعیت تأیید کشورمحور در تصمیمگیری اهمیت دارند.
SSRIها و SNRIهای مشخص نقش تدریجیتری در درمان پایدار بسیاری از اختلالات اضطرابی دارند. ممکن است از فعالکنندگی تا خوابآلودگی و علائم قطع دارو-ویژه داشته باشند، اما الگوی آنها با بنزودیازپین یکسان نیست.
اثر سریع همیشه مزیت غالب نیست و اثر تدریجی نیز به معنی بیاثر بودن نیست. فوریت نشانهها، هدف کوتاهمدت یا پایدار و امکان استفاده از رواندرمانی باید همزمان سنجیده شوند.
خوابآلودگی، کندی واکنش و اختلال قضاوت میتواند رانندگی، کار با ابزار و خطر سقوط را تحت تأثیر قرار دهد؛ این خطر فقط به احساس ذهنی خوابآلودگی محدود نیست.
وابستگی جسمانی ممکن است با مصرف منظم رخ دهد، حتی اگر دارو دقیقاً طبق تجویز مصرف شده باشد. اختلال مصرف مفهوم جداگانهای است، اما درخواست زودهنگام، مصرف اجباری یا آسیب ناشی از مصرف باید بررسی شود.
بیماری تنفسی یا آپنه خواب، سالمندی، بیماری کلیه یا کبد، سابقه سقوط، مصرف مواد و داروهای همزمان میتوانند خطر را تغییر دهند. هیچ ترکیبی بدون بررسی داروی دقیق ایمن فرض نمیشود.
خوابآلودگی، کندی واکنش، سرگیجه، عدم تعادل، ضعف تمرکز و اختلال حافظه از عوارض رایج بنزودیازپینها هستند. بوسپیرون ممکن است سرگیجه، سردرد، تهوع یا بیقراری ایجاد کند. هیدروکسیزین میتواند خشکی دهان و خوابآلودگی بدهد و پرگابالین با سرگیجه، خوابآلودگی یا ورم همراه شود.
تنفس آهسته یا دشوار، بیدارنشدن، کبودی، افت شدید هوشیاری یا سقوط جدی، بهویژه پس از ترکیب آرامبخش با اپیوئید، الکل یا داروی خواب، اورژانسی است. قطع ناگهانی بنزودیازپین پس از مصرف منظم میتواند اضطراب برگشتی شدید، گیجی، دلیریوم یا تشنج ایجاد کند. واکنشهای پارادوکسیک شدید مانند تحریک، پرخاشگری یا مهارگسیختگی نیز باید سریع ارزیابی شوند.
ضرورت ادامه درمان، میزان فایده، خوابآلودگی و عملکرد روزانه، حافظه، تعادل و سقوط، رانندگی، الگوی مصرف و درخواست زودهنگام دارو، نشانههای وابستگی یا سوءمصرف، مصرف همزمان الکل یا اپیوئید و بیماریهای تنفسی باید پیگیری شوند.
ترکیب بنزودیازپین یا آرامبخش با الکل، اپیوئید، داروی خواب، آنتیهیستامین خوابآور یا سایر مضعفهای دستگاه عصبی مرکزی میتواند هوشیاری و تنفس را بهطور خطرناک کاهش دهد. برخی مهارکنندهها یا القاکنندههای کبدی نیز سطح بعضی بنزودیازپینها را تغییر میدهند. هیچ ترکیبی در این صفحه «ایمن» اعلام نمیشود.
قطع ناگهانی بنزودیازپین پس از مصرف منظم میتواند علائم برگشتی شدید، گیجی، دلیریوم یا تشنج ایجاد کند. خطر و شیوه تغییر به داروی دقیق، مدت و الگوی مصرف، بیماریهای همراه و داروهای همزمان وابسته است؛ سایر ضداضطرابها نیز الگوی قطع یکسانی ندارند. این صفحه برنامه کاهش، تعویض یا قطع ارائه نمیکند و تغییر باید با برنامه فردی پزشکی انجام شود.
خطرات جنینی، سازگاری نوزاد، تجمع در شیر و خطر اضطراب درماننشده به دارو، زمان بارداری و الگوی مصرف بستگی دارد. مصرف نزدیک زایمان و داروهای طولانیاثر میتوانند ملاحظات متفاوتی داشته باشند. شروع یا قطع ناگهانی خودسرانه مناسب نیست و ارزیابی باید دارو-ویژه باشد.
کاربردها محدود و تشخیصویژهاند و تجربه بزرگسالان نباید مستقیم تعمیم داده شود. مداخلات رفتاری، خانوادگی و رواندرمانی غالباً محورند. خوابآلودگی، واکنش پارادوکسیک، عملکرد تحصیلی و نگهداری ایمن دارو باید بررسی شود.
سالمندان به خوابآلودگی، گیجی، اختلال حافظه، سقوط و شکستگی حساسترند و داروهای طولانیاثر ممکن است تجمع یابند. چنددارویی، آپنه خواب، بیماری تنفسی و بار آنتیکولینرژیک تصمیم را پیچیدهتر میکند؛ بنزودیازپینها معمولاً نیازمند احتیاط ویژهاند.
بعضی ضداضطرابها مانند بنزودیازپینها سریعتر و آرامبخشاند؛ بعضی ضدافسردگیها برای کاهش پایدار اضطراب به کار میروند و اثر فوری ندارند.
میتوانند وابستگی جسمانی ایجاد کنند و در برخی افراد سوءمصرف یا اختلال مصرف رخ میدهد. این مفاهیم یکسان نیستند، اما هر دو مهماند.
پس از سازگاری بدن، قطع ناگهانی میتواند علائم برگشتی، گیجی، دلیریوم یا تشنج ایجاد کند. برنامه قطع باید فردی و پزشکی باشد و این صفحه برنامه کاهش ارائه نمیکند.
بله. خوابآلودگی، کندی واکنش و اختلال قضاوت ممکن است حتی زمانی که فرد احساس خوابآلودگی شدید ندارد باقی بماند.
خیر. این ترکیب میتواند افت هوشیاری، سقوط و سرکوب تنفسی را افزایش دهد و خطر همراه اپیوئیدها بیشتر میشود.
گزینه واحدی برای همه وجود ندارد؛ تشخیص، نیاز به اثر سریع یا پایدار، خطر وابستگی، بیماریهای همراه و درمان روانشناختی تعیینکنندهاند.
برای آشنایی با گروههای اصلی داروهای روانپزشکی، کاربردها، عوارض و اصول مصرف ایمن.
برای آشنایی با انواع اختلالات اضطرابی، نشانهها، ارزیابی و مسیرهای درمانی مبتنی بر شواهد.
برای آشنایی با رویکردهای رواندرمانی و نقش آنها در درمان پایدار اضطراب و کاهش اجتناب.
