آزمون اجتناب شناختی CAQ؛ وقتی برای دورکردن فکرها تلاش زیادی می‌کنیم
پرسشنامه اجتناب شناختی، Cognitive Avoidance Questionnaire یا CAQ، راهبردهای دورشدن از فکر و تصویر ناخوشایند را بررسی می‌کند. سکستون و دوگا ترجمه انگلیسی را در سال ۲۰۰۸ بررسی کردند. این مقیاس درباره برخورد با تجربه ذهنی است؛ درستی فکر، هوش یا موفقیت در حذف فکر را نمی‌سنجد.
مشخصات اصلی و ساختار آزمون
ساختار: ۲۵ ماده و پنج بخش پنج‌ماده‌ای؛ پاسخ ۱ تا ۵ از اصلاً شبیه من نیست تا کاملاً شبیه من است.
دامنه: هر بخش ۵ تا ۲۵ و کل ۲۵ تا ۱۲۵.
پنج راهبرد را تفکیک کنیم
سرکوب، تلاش برای نیامدن فکر است؛ جایگزینی، آوردن فکر دیگر. حواس‌پرتی انتقال توجه به فعالیت دیگری است. اجتناب از محرک تهدیدکننده یعنی دوری از یادآور؛ تبدیل تصویر به فکر کلامی یعنی به‌جای تصویر روشن با جمله‌های ذهنی درباره موضوع فکرکردن.
هر استراحت و تغییر توجه مشکل نیست. باید دید راهبرد فقط فرصت مکث می‌دهد یا تنها روش پاسخ شده و رسیدگی را عقب می‌اندازد. نمره بیشتر، استفاده بیشتر را نشان می‌دهد، نه موفقیت بیشتر در آرام‌شدن.
CAQ با TCQ یکسان نیست
پرسشنامه کنترل فکر، TCQ، تعداد و بخش‌های دیگری دارد. ارتباط هر دو با فکر ناخواسته به معنی کلید مشترک نیست. پاسخ را بر اساس الگوی واقعی هنگام فکر مزاحم ثبت کنید و موقعیت‌های استثنایی را در تفسیر توضیح دهید.
اجتناب ذهنی چه شکل‌هایی دارد؟
تلاش برای سرکوب فکر، جایگزین‌کردن اجباری آن با فکر مثبت، حواس‌پرتی مداوم و دوری از موقعیت‌های یادآور نگرانی از الگوهای مرتبط‌اند. گاهی فرد به جای روبه‌روشدن با تصویری ناراحت‌کننده، فقط درباره آن به شکل کلامی و تکراری فکر می‌کند.
همه فاصله‌گرفتن‌ها زیان‌آور نیستند. استراحت کوتاه از یک موضوع دشوار می‌تواند مفید باشد. پرسش مهم این است که آیا شما انتخاب و انعطاف دارید یا برای دوری از فکر، فعالیت‌ها و مسئولیت‌های مهم زندگی محدود شده‌اند. روش کمک‌کننده در یک موقعیت ممکن است در موقعیتی دیگر کارایی کمتری داشته باشد.
نمره‌گذاری و تفسیر نتیجه
در کدگذاری ۱ تا ۵، پنج ماده هر بخش جمع و سپس بخش‌ها برای کل جمع می‌شوند. اختلاف بخش‌ها نشان می‌دهد کدام راهبرد بیشتر به کار می‌رود.
مرز جهانی تشخیص اضطراب یا وسواس از CAQ وجود ندارد. مثلاً نمره بالای سرکوب نشان‌دهنده تلاش مکرر برای سرکوب است؛ از آن نمی‌توان قدرت کنترل ذهن را نتیجه گرفت.
| نمره | تعداد ماده | دامنه |
|---|
| هر راهبرد | ۵ | ۵ تا ۲۵ |
| کل | ۲۵ | ۲۵ تا ۱۲۵ |
پنج راهبرد را در یک موقعیت مقایسه کنیم
پس از یک گفت‌وگوی ناراحت‌کننده، سرکوب یعنی تلاش برای بیرون‌راندن فکر؛ جایگزینی فکر یعنی آوردن فکر دیگری به جای آن؛ حواس‌پرتی می‌تواند توجه را به فعالیت دیگری ببرد. دوری از محرک یعنی پرهیز از چیزی که فکر را فعال می‌کند، و تبدیل تصویر به فکر کلامی، تغییر شکل تجربه ذهنی است. این توضیح‌ها به پنج حوزه CAQ مربوط‌اند، نه پنج تشخیص.
یک فرد می‌تواند چند راهبرد را هم‌زمان به کار ببرد. نتیجه بالا در یک بخش نمی‌گوید آن رفتار در همه موقعیت‌ها زیان‌آور است؛ اهمیت دارد ببینیم آیا انتخاب انعطاف دارد و انجام کار لازم را عقب می‌اندازد یا نه.
جمع و میانگین چه رابطه‌ای دارند؟
در هر بخش پنج‌ماده‌ای با امتیاز ۱ تا ۵، جمع ۱۵ یعنی میانگین ۳. کل ابزار ۲۵ ماده دارد و میانگین کل از تقسیم جمع بر ۲۵ به دست می‌آید. این تبدیل عددی مرز تشخیص ایجاد نمی‌کند. مقایسه با TCQ یا یک مقیاس اجتناب رفتاری نیز به علت تفاوت موضوع و کلید معتبر نیست.
راهبرد کوتاه‌مدت و الگوی پایدار
گاهی حواس‌پرتی برای عبور از فشار کوتاه لازم است. پرسش این است که آیا پس از آن امکان بازگشت به موضوع و اقدام وجود دارد. عدد بالا به‌تنهایی درباره مفید یا زیان‌آوربودن هر استفاده حکم نمی‌دهد.
شیوه معمول خود را گزارش کنید
عبارت‌ها را با توجه به کاری که واقعاً در برابر نگرانی انجام می‌دهید پاسخ دهید. میان «فکر ناخوشایند دارم» و «برای حذف آن تلاش می‌کنم» تفاوت بگذارید. می‌توانید یک موقعیت اخیر را به یاد بیاورید: فکر چه بود، چه واکنشی داشتید و بعد چه تغییری رخ داد؟
قرار نیست هنگام تکمیل فرم خود را مجبور به روبه‌روشدن با خاطره‌ای آزاردهنده کنید. اگر شدت ناراحتی زیاد شد، مکث کنید و از درمانگر کمک بگیرید. این پرسشنامه یک تمرین درمانی مواجهه نیست.
آرامش کوتاه و هزینه‌ای که بعداً ظاهر می‌شود
فرض کنید هر بار باید درباره یک بدهی تصمیم بگیرید، فوراً سراغ فیلم یا پیام‌ها می‌روید. اضطراب برای مدتی کمتر می‌شود، اما مسئله و نگرانی بعداً بزرگ‌تر برمی‌گردند. این مثال نشان می‌دهد چرا فقط میزان آرامش فوری برای ارزیابی یک راهبرد کافی نیست.
گاهی فاصله کوتاه لازم است تا بتوانید با توان بیشتری برگردید؛ تفاوت در این است که آیا بازگشت و انتخاب وجود دارد یا نه. هنگام مرور نتیجه، یک رفتار را دنبال کنید و ببینید بعد از آن چه اتفاقی برای کار مهم افتاد. هدف، ممنوع‌کردن تفریح یا مجبورکردن خود به تحمل بی‌وقفه ناراحتی نیست. می‌توان استراحت را حفظ کرد و برای بازگشت زمان یا قدم روشنی تعیین کرد. در تجربه‌های بسیار دردناک، این کار باید با حمایت و سرعت متناسب انجام شود.
گام بعدی، افزایش امکان انتخاب است
یک موقعیت تکرارشونده را برای بررسی انتخاب کنید. ببینید آیا می‌توانید به جای حذف فوری فکر، آن را تشخیص دهید و توجه را به کار ارزشمند فعلی برگردانید. هدف، بی‌فکربودن یا مثبت‌اندیشی اجباری نیست. اگر اجتناب با خاطرات آسیب‌زا، وسواس یا رنج شدید همراه است، برنامه متناسب با شرایط خود را با متخصص تنظیم کنید.
جمع‌بندی
CAQ شیوه فاصله‌گرفتن از فکر دشوار را روشن می‌کند. نتیجه را با اثر کوتاه‌مدت و بلندمدت راهبردها بخوانید، نه صرف یک جمع عددی.
منابع
- Sexton KA, Dugas MJ (2008). The Cognitive Avoidance Questionnaire: Validation of the English translation. Journal of Anxiety Disorders.
