پرسشنامه اختلال خلقی MDQ؛ مرور دورههای افزایش غیرمعمول خلق در گذشته
پرسشنامه اختلال خلقی، Mood Disorder Questionnaire یا MDQ، توسط هرشفلد و همکاران در سال ۲۰۰۰ برای غربالگری طیف دوقطبی معرفی شد. برخلاف مقیاس شدت مانیای هفته اخیر، MDQ درباره سابقه تجربههای دورهای در طول زندگی میپرسد. نتیجه مثبت یعنی بررسی دقیقتر لازم است، نه اینکه تشخیص دوقطبی قطعی شده باشد.
مشخصات اصلی و ساختار آزمون
بخش نشانهها: ۱۳ پاسخ بله/خیر؛ شمار پاسخ مثبت صفر تا ۱۳.
دو شرط تکمیلی: همزمانی نشانهها در یک دوره و میزان مشکل ناشی از آنها؛ این دو شرط با جمع ساده ۱۳ ماده جایگزین نمیشوند.
تغییر دورهای مهمتر از یک ویژگی همیشگی است
افزایش غیرمعمول انرژی، کاهش نیاز به خواب، پرحرفی، سرعت فکر یا رفتارهای پرخطر باید نسبت به حالت معمول فرد بررسی شوند. پرانرژیبودن همیشگی یا خوشحالی متناسب با یک رویداد بهتنهایی دوره مانیا نیست.
برای پاسخ، به دورههای مشخص زندگی فکر کنید و در صورت امکان زمان، مدت و پیامد را یادداشت کنید. اینکه چند نشانه در زمانهای پراکنده رخ دادهاند با همزمانی آنها یکسان نیست.
نتیجه منفی چه محدودیتی دارد؟
MDQ همه شکلهای دوقطبی را با حساسیت یکسان شناسایی نمیکند و ممکن است بعضی تجربههای هیپومانیا، بهویژه در دوقطبی نوع دوم، در آن برجسته نشوند. اگر سابقه مهمی وجود دارد، نتیجه منفی نباید بررسی را متوقف کند.
تغییر ناشی از دارو، مواد، مشکلات خواب یا وضعیت دیگر باید جدا ارزیابی شود. این فرم علت نشانهها یا نوع دقیق اختلال را تعیین نمیکند و مبنای قطع یا شروع خودسرانه دارو نیست.
به یک دوره نگاه کنیم، نه فهرستی از اتفاقهای پراکنده
بالارفتن غیرمعمول خلق یا تحریکپذیری، افزایش انرژی، کاهش نیاز به خواب، پرحرفی و رفتارهای متفاوت میتوانند مهم باشند. در این ابزار، همزمانی نشانهها و پیامد آنها نیز اهمیت دارد؛ تجربه یک نشانه در یک سال و نشانه دیگر در سالی دیگر را نباید خودکار یک دوره دانست.
شادی معمول، شببیداری اجباری یا ویژگی همیشگی شخصیت لزوماً مانیا نیست. باید روشن شود تغییر نسبت به حالت معمول چه بوده، چقدر ادامه داشته و چه اثری بر قضاوت و زندگی گذاشته است.
نمرهگذاری و تفسیر نتیجه
در قاعده اصلی، غربالگری وقتی مثبت است که دستکم ۷ پاسخ مثبت در بخش نشانهها وجود داشته باشد، چند نشانه در یک دوره رخ داده باشند و مشکل ایجادشده متوسط یا شدید گزارش شود. تنها رسیدن به عدد ۷ کافی نیست.
روشهای پژوهشی تعدیلشده وجود دارند؛ گزارش باید بگوید از قاعده اصلی یا روش دیگری استفاده کرده است. شدت فعلی، تشخیص و تصمیم درمانی از مجموع صفر تا ۱۳ بهتنهایی به دست نمیآیند.
| شرط قاعده اصلی MDQ | معیار |
|---|
| تعداد نشانه مثبت | ۷ یا بیشتر از ۱۳ |
| همزمانی | رخدادن چند نشانه در یک دوره |
| اثر بر زندگی | مشکل متوسط یا شدید |
| نتیجه | هر سه شرط برای غربالگری مثبت لازماند |
دو وضعیت با هشت پاسخ مثبت
فردی ممکن است هشت نشانه را در دورههای پراکنده تجربه کرده باشد و فرد دیگری هشت نشانه همزمان با اختلال محسوس گزارش کند. با وجود شمار برابر، قاعده اصلی MDQ این دو را یکسان نمیخواند. همزمانی و میزان مشکل اجزای ضروریاند.
همچنین «کمخوابی» را با «کاهش نیاز به خواب» اشتباه نگیرید. اگر فرد با خواب کم خسته و فرسوده است، تجربهاش با انرژی غیرمعمول باوجود خواب اندک یکسان نیست. برای بررسی، شرح دوره و تفاوت آن با حال معمول را آماده کنید.
سابقه را با مثال و زمان مرور کنید
مطابق دستور، تجربههای گذشته را پاسخ دهید، نه فقط حال فعلی. اگر زمانها مبهماند، رویدادهای زندگی، تغییر کار یا گفته یک فرد مطمئن میتوانند برای یادآوری کمک کنند؛ برای پرکردن خلأ حدس قطعی نسازید.
مصرف مواد، محرکها و تغییر دارو را هنگام ارزیابی مطرح کنید. اگر اکنون در دوره خلق پایین هستید، ممکن است دورههای پرانرژی گذشته کمتر مشکلساز به نظر برسند؛ توصیف رفتار و پیامد از نامگذاری شخصی دوره مفیدتر است.
نتیجه مثبت یا منفی چه میگوید؟
تفسیر MDQ فقط با شمارش پاسخهای مثبت انجام نمیشود؛ همزمانی و اثر بر عملکرد نیز در راهنمای ابزار نقش دارند. نتیجه مثبت یعنی بررسی دقیقتر میتواند لازم باشد، نه اینکه تشخیص یا درمان مشخص شده است.
نتیجه منفی نیز همه شکلهای طیف دوقطبی را رد نمیکند. برای تشخیص به مصاحبه درباره دورههای خلقی و توضیحهای جایگزین نیاز است. از نتیجه برای شروع یا قطع دارو، بهویژه داروی خلق، بدون نظر پزشک استفاده نکنید.
چند نشانه باید در زمان خودشان دیده شوند
ممکن است فرد یک بار به دلیل کار شبانه کم خوابیده و زمانی دیگر پرحرف بوده باشد. جمعکردن این تجربهها بدون بررسی همزمانی میتواند برداشت نادرست بسازد. MDQ باید همراه با شرح یک دوره مشخص و تفاوت آن با حالت معمول فهمیده شود.
برای یادآوری، از رویدادهای زندگی کمک بگیرید و اگر ممکن است مشاهده یک فرد مطمئن را بشنوید. به جای گفتن «حال من عالی بود»، رفتارها را توصیف کنید: خواب، فعالیت، خرجکردن یا تغییر رابطهها چگونه بودهاند؟ خوب احساسکردن در زمان گذشته، پیامد مشکلساز را خودکار رد نمیکند. از طرف دیگر، یک دوره موفق و پرانرژی هم لزوماً بیماری نیست. تشخیص نیازمند کنار هم گذاشتن این جزئیات است و نمره نباید به تنهایی مسیر دارویی را تغییر دهد.
برای مراجعه چه آماده کنیم؟
یک خط زمانی ساده از دورههای تغییر خلق، خواب، انرژی و پیامدها تهیه کنید. اگر اکنون کاهش شدید نیاز به خواب، رفتار پرخطر، گیجی یا تجربههای غیرعادی وجود دارد، ارزیابی سریع لازم است. در خطر فوری برای خود یا دیگران از خدمات اورژانسی کمک بگیرید؛ منتظر کاملشدن تاریخچه یا نتیجه نمانید.
جمعبندی
MDQ کمک میکند سابقه دورههای خلق و انرژی در ارزیابی فراموش نشود. نتیجه را با شرح زمانی و پیامد تجربهها به متخصص ارائه کنید.
منابع
- Hirschfeld RMA, Williams JBW, Spitzer RL, et al. (2000). Development and validation of a screening instrument for bipolar spectrum disorder: the Mood Disorder Questionnaire. American Journal of Psychiatry.