آزمون انعطافپذیری شناختی CFI؛ پیدا کردن راههای دیگر در موقعیت دشوار
سیاهه انعطافپذیری شناختی، Cognitive Flexibility Inventory یا CFI، توسط دنیس و وندروال در سال ۲۰۱۰ معرفی شد. این خودگزارش بررسی میکند فرد در شرایط دشوار چقدر موقعیت را قابل مدیریت میبیند و میتواند توضیحها یا راهحلهای دیگری در نظر بگیرد. آزمون عملکرد رایانهای یا سنجه هوش نیست.
مشخصات اصلی و ساختار آزمون
ساختار: ۲۰ ماده، پاسخ ۱ تا ۷؛ جمع پس از کلید ۲۰ تا ۱۴۰.
دو بخش: گزینههای جایگزین ۱۳ ماده و کنترل ادراکشده هفت ماده؛ شش ماده جهت معکوس دارند.
دو نمره رسمی، سه ایده مفهومی
منبع اولیه از چند جنبه مفهومی صحبت میکند، اما ساختار گزارششده ابزار دو بخش دارد. گزینههای جایگزین، دیدن توضیحها و راهحلهای گوناگون را بررسی میکند؛ کنترل، احساس قابل مدیریتبودن موقعیت دشوار را نشان میدهد.
توصیف یک موضوع با سه عبارت در معرفی، دلیل وجود سه خردهمقیاس نیست. برای گزارش بخشها باید به ساختار و کلید اصلی تکیه کرد.
انعطاف با تسلیم یا خوشبینی اجباری فرق دارد
در نظر گرفتن احتمال دیگر، به معنی نادیدهگرفتن شواهد یا تحمل موقعیت ناامن نیست. مثلاً میتوان چند علت برای پاسخندادن کسی تصور کرد، بدون آنکه همه آنها را درست بدانیم.
کنترل ادراکشده نیز میزان کنترل واقعی بر همه رویدادها نیست. فرد ممکن است در محیط بسیار محدودکننده، احساس کنترل کمتری گزارش کند. نمره باید همراه با واقعیت موقعیت تفسیر شود.
انعطاف در فکر چه معنایی دارد؟
انعطاف یعنی بتوانید با تغییر اطلاعات، برداشت خود را بازبینی کنید و راههای متفاوتی برای پاسخ پیدا کنید. برای مثال، پاسخ کوتاه یک دوست را فقط نشانه بیعلاقگی ندانید و احتمال خستگی یا مشغله را هم بررسی کنید. این کار به معنی پذیرفتن هر توضیح خوشایند نیست؛ شواهد و رفتار واقعی همچنان مهماند.
در CFI، دیدن گزینههای جایگزین و احساس کنترلپذیری در موقعیتهای دشوار اهمیت دارند. کنترل در اینجا به معنی تسلط بر همه رویدادها نیست؛ شناخت سهمی است که میتوانید در واکنش خود داشته باشید.
نمرهگذاری و تفسیر نتیجه
در مقیاس ۱ تا ۷، امتیاز معکوس برابر ۸ منهای پاسخ است. پس از اجرای کلید، مادههای هر بخش و سپس کل محاسبه میشوند. نمره بالاتر به انعطاف ادراکشده بیشتر اشاره دارد؛ شمارش موافقتها بدون معکوسکردن درست نیست.
بخش گزینههای جایگزین دامنه ۱۳ تا ۹۱ و کنترل دامنه ۷ تا ۴۹ دارد. مرز تشخیصی جهانی یا دستههای شدید و خفیف در منبع اولیه برای همه افراد تعیین نشدهاند. آزمون، عملکرد واقعی در همه موقعیتها را تضمین نمیکند.
| CFI با کد ۱ تا ۷ | ماده | دامنه جمع |
|---|
| گزینههای جایگزین | ۱۳ | ۱۳ تا ۹۱ |
| کنترل ادراکشده | ۷ | ۷ تا ۴۹ |
| کل | ۲۰ | ۲۰ تا ۱۴۰ |
دو بخش در یک مثال فرضی
فرض کنید جمع گزینههای جایگزین ۶۵ و کنترل ۲۸ باشد. با ۱۳ و هفت ماده، میانگین این دو بهترتیب ۵ و ۴ میشود و کل ۹۳ است. این مثال نشان میدهد جمع بزرگتر بخش اول تا حدی به تعداد بیشتر سؤالها وابسته است. میانگینها هم مرز تشخیص یا رتبه قطعی توانایی ایجاد نمیکنند.
ممکن است کسی راهحلهای زیادی ببیند اما احساس کند اجرای آنها در اختیارش نیست؛ فرد دیگری موقعیت را قابل مدیریت بداند اما گزینههای کمی تصور کند. دو نمره به فهم این تفاوت کمک میکنند و یک جمع کلی ممکن است آن را پنهان کند.
خودگزارش چه چیزی را تضمین نمیکند؟
CFI میپرسد فرد توان و نگرش خود را چگونه میبیند. این گزارش با آزمونی که در آن قواعد تکلیف عوض میشوند و عملکرد ثبت میشود یکسان نیست. همچنین نمره بالا ثابت نمیکند فرد در هر تعارض واقعاً نظرش را تغییر میدهد یا راهحل مناسبتری انتخاب میکند.
برای تفسیر عملی، یک موقعیت دشوار را مرور کنید: چند توضیح در نظر گرفتید، کدام شواهد را سنجیدید و چه بخشی واقعاً در اختیار شما بود؟ این مرور یک آزمون جدید نیست، بلکه کمک میکند پاسخ کلی به رفتار قابل فهم وصل شود.
انعطاف و مرزهای واقعی
اگر موقعیت بهواقع خطرناک یا ناعادلانه است، ساختن توضیحهای بیشتر نباید به نادیدهگرفتن خطر یا خودسرزنشی تبدیل شود. انعطاف شامل دیدن راههای محافظت و انتخاب متناسب هم میشود. هدف صرف تغییر فکر به نفع دیگران نیست؛ باید گزینهها و محدودیتهای واقعی روشنتر شوند.
خودارزیابی را با توانایی قطعی اشتباه نگیریم
پاسخها را بر اساس شیوه معمول خود در شرایط دشوار انتخاب کنید. اگر در کار منعطف و در رابطه سختگیر میشوید، این تفاوت را یادداشت کنید. یک روز بسیار پراسترس یا تصویر آرمانی از خود نباید جای الگوی معمول را بگیرد.
این فرم از شما میپرسد خودتان چه برداشتی از توانایی خود دارید. آزمونهای عملکردیِ تغییر توجه یا حل مسئله، روش دیگری دارند و نتیجه آنها را نمیتوان با این پرسشنامه یکسان دانست.
یک تمرین کاربردی پس از آزمون
برای مسئلهای کمخطر، سه توضیح یا سه گزینه بنویسید. شواهد موافق و مخالف هر کدام و قدمی را که در اختیار شماست مشخص کنید. هدف، تغییر اجباری نظر یا خوشبینی بیپایه نیست؛ افزایش امکان انتخاب است. اگر گیرکردن در یک برداشت با اضطراب، افسردگی یا تعارض شدید همراه است، رواندرمانی میتواند به بررسی آن کمک کند.
جمعبندی
CFI برداشت فرد از توان دیدن گزینهها و مدیریت دشواری را نشان میدهد. نمره را به یک موقعیت واقعی پیوند دهید و برای قضاوت درباره انعطاف، زمینه و رفتار را نیز در نظر بگیرید.
منابع
- Dennis JP, Vander Wal JS (2010). The Cognitive Flexibility Inventory: Instrument Development and Estimates of Reliability and Validity. Cognitive Therapy and Research.