آزمون سلامت عمومی GHQ-۲۸؛ وقتی حال روان و زندگی روزمره تغییر می‌کند
پرسشنامه سلامت عمومی، General Health Questionnaire، برای شناسایی نیاز احتمالی به بررسی سلامت روان ساخته شد. گلدبرگ و هیلیر فرم GHQ-۲۸ را در سال ۱۹۷۹ منتشر کردند. این ابزار به تغییر حال و کارکرد در هفته‌های اخیر توجه دارد؛ غربالگری یعنی یافتن افرادی که ممکن است بررسی بیشتری لازم داشته باشند، نه تعیین تشخیص قطعی. ویژگی مهم GHQ مقایسه وضعیت فعلی با حالت معمول خود فرد است؛ به همین دلیل، مشکلات قدیمی که عادی شده‌اند ممکن است کمتر برجسته شوند.
مشخصات اصلی و ساختار آزمون
ساختار: ۲۸ ماده خودگزارشی، چهار بخش هفت‌ماده‌ای و چهار گزینه برای هر ماده؛ برای نوجوانان و بزرگسالان، با توان فهم متن.
گزارش: یک نمره کلی و چهار نمره حوزه‌ای. نسخه‌های ۱۲، ۳۰ و ۶۰ ماده‌ای نیز وجود دارند و سقف و مرزهایشان یکسان نیست.
چهار بخش را تشخیص مستقل ندانید
نشانه‌های جسمانی، اضطراب/بیخوابی، اختلال کارکرد اجتماعی و افسردگی شدید چهار بخش‌اند. کارکرد اجتماعی فقط معاشرت نیست؛ کیفیت تصمیم‌گیری و انجام مسئولیت نیز مطرح است. عنوان بخش جسمانی علت روانی خستگی یا درد را ثابت نمی‌کند و نام بخش افسردگی هم تشخیص مستقل نیست.
«خرده‌مقیاس» یعنی چند سؤال که یک زمینه را بررسی می‌کنند. نمره هر بخش کمک می‌کند نیاز مشخص پشت نمره کل دیده شود؛ فردی می‌تواند کارهایش را انجام دهد ولی برای همان کار معمول فشار زیادی تحمل کند.
دو روش محاسبه، دو دامنه متفاوت
در روش GHQ، چهار پاسخ به‌ترتیب صفر، صفر، یک و یک می‌گیرند؛ در روش چهاردرجه‌ای صفر، یک، دو و سه. با پاسخ یکسان، دو نمره متفاوت به دست می‌آید. مرزهای یک روش قابل انتقال به دیگری نیستند.
برای روش دودویی GHQ-۲۸، مرز ۴/۵ در منابع گزارش شده است، یعنی از ۵ به بالا بررسی بیشتر؛ اما تفاوت جمعیت‌ها و هدف غربالگری مهم است. این عدد مرز عمومی روش صفر تا ۸۴ نیست.
این پرسشنامه چه تصویری از حال شما می‌دهد؟
پرسش‌ها به چهار زمینه توجه دارند: نشانه‌های جسمانی همراه با ناراحتی روانی، اضطراب و دشواری خواب، انجام کارهای روزمره و نشانه‌های افسردگی. منظور از عملکرد اجتماعی فقط معاشرت نیست؛ رسیدگی به مسئولیت‌ها، تصمیم‌گیری و احساس مفیدبودن هم اهمیت دارد.
ممکن است کسی همچنان سر کار برود، اما برای انجام همان کارهای معمول انرژی بسیار بیشتری صرف کند. یا ظاهر زندگی‌اش مرتب باشد ولی شب‌ها نگران بماند. این تفاوت میان ظاهر زندگی و تجربه درونی، یکی از دلایل مفیدبودن پاسخ‌دادن صادقانه است.
یک مثال از تغییر حال که ممکن است پنهان بماند
فرض کنید همچنان سر کار می‌روید و به خانواده رسیدگی می‌کنید، اما انجام هر کار به زور و تلاش زیادی نیاز دارد. شب‌ها ذهن آرام نمی‌گیرد و صبح خسته بیدار می‌شوید. اگر فقط از خود بپرسید «آیا هنوز کار می‌کنم؟»، ممکن است بخش مهمی از فشار را نبینید. پرسش‌های سلامت عمومی کمک می‌کنند کیفیت انجام کار و تجربه درونی نیز مطرح شوند.
در مقابل، ممکن است پس از یک اتفاق سخت چند روز ناراحت باشید و بعد بهتر شوید. این تجربه را هم باید در زمان خودش دید، نه اینکه از یک پاسخ درباره تمام آینده نتیجه گرفت. برای مرور نتیجه، بنویسید چه چیزی نسبت به حالت معمول تغییر کرده و کدام بخش بیشترین کمک را می‌خواهد. همین توضیح کوتاه برای یک گفت‌وگوی بالینی از مقایسه عدد با دیگران کاربردی‌تر است.
نمره‌گذاری و تفسیر نتیجه
جمع هفت ماده هر بخش در روش دودویی صفر تا ۷ و در روش چهاردرجه‌ای صفر تا ۲۱ است؛ جمع کل به‌ترتیب صفر تا ۲۸ یا صفر تا ۸۴ می‌شود. بالاتر یعنی نشانه و دشواری بیشتر.
عدد ۲۰ بدون ذکر دامنه قابل تفسیر نیست. ابتدا روش را مشخص کنید و سپس بخش برجسته، تغییر نسبت به حالت معمول و اثر بر زندگی را بررسی کنید. بیماری جسمی، فشار و کم‌خوابی در پاسخ‌ها سهم دارند؛ نمره کم نیز رنج پایدار را رد نمی‌کند.
| روش | امتیاز چهار پاسخ | دامنه کل |
|---|
| GHQ دودویی | ۰، ۰، ۱، ۱ | ۰ تا ۲۸ |
| چهاردرجه‌ای | ۰، ۱، ۲، ۳ | ۰ تا ۸۴ |
یک پاسخ واحد چگونه دو نمره متفاوت می‌سازد؟
فرض کنید در هفت سؤال یک بخش، دو پاسخ در گزینه دوم و پنج پاسخ در گزینه سوم قرار گرفته‌اند. در روش دودویی، دو گزینه دوم صفر و پنج گزینه سوم هر کدام یک امتیاز می‌گیرند؛ نمره بخش ۵ می‌شود. در روش چهاردرجه‌ای، همان پاسخ‌ها دو امتیاز ۱ و پنج امتیاز ۲ دارند و جمع ۱۲ است. این مثال فرضی نشان می‌دهد چرا گزارش باید روش نمره‌گذاری را کنار عدد بنویسد.
در خواندن سؤال‌ها، معنای «بیشتر از معمول» یا «کمتر از معمول» را جدی بگیرید. کسی که مدت‌ها حال نامطلوبی داشته ممکن است تغییر تازه‌ای احساس نکند. به همین دلیل، شکایت پایدار مهم را حتی با نمره پایین‌تر در گفت‌وگو مطرح کنید؛ هدف GHQ یافتن تغییر در تجربه و کارکرد است، نه صدور گواهی سلامت با یک عدد.
از نمایه چهار بخش چه استفاده‌ای کنیم؟
اگر نمره کلی بالا رفته، ببینید کدام بخش بیشتر تغییر کرده است. افزایش مشکلات خواب همراه با حفظ عملکرد روزانه با افت محسوس انجام کارها الگوی یکسانی نیست. تکرار ابزار، در صورت استفاده برای پیگیری، باید با همان روش و دستور انجام شود؛ تغییر از روش صفر تا ۲۸ به صفر تا ۸۴ را نمی‌توان تغییر حال دانست.
برای پاسخ‌دادن، خودتان را با چه زمانی مقایسه کنید؟
به حال خود در هفته‌های اخیر و بازه‌ای که بالای فرم نوشته شده توجه کنید. بعضی گزینه‌ها از شما می‌خواهند وضعیت فعلی را با حالت معمول خود مقایسه کنید. بنابراین پاسخ را بر اساس سخت‌ترین روز عمر یا تصویری آرمانی از خود انتخاب نکنید. نوجوانان برای فهم عبارت‌های نامفهوم می‌توانند توضیح بی‌طرفانه بگیرند، اما پاسخ باید بیانگر تجربه خودشان باشد.
جمع‌بندی
GHQ-۲۸ تغییرهای اخیر حال و کارکرد را منظم می‌کند. نتیجه را همراه روش محاسبه و شرایط خود بخوانید؛ افکار آسیب به خود مستقل از عدد کل به رسیدگی نیاز دارند.
منابع
- Goldberg DP, Hillier VF (1979). A scaled version of the General Health Questionnaire. Psychological Medicine.
