آزمون باورهای مربوط به وسوسه مصرف CBQ؛ میان میل و عمل فاصله بسازیم
پرسشنامه باورهای مرتبط با وسوسه، Craving Beliefs Questionnaire یا CBQ، در چارچوب شناختدرمانی اعتیاد شکل گرفته است. کایا و همکاران در سال ۲۰۱۸ ترجمه ترکی را در اختلال مصرف هروئین بررسی کردند. موضوع اصلی، باور به تحملناپذیری و کنترلناپذیری میل است؛ نه مقدار مصرف یا شدت میل در یک لحظه.
مشخصات اصلی و ساختار آزمون
ساختار گزارششده: ۲۰ ماده با موافقت هفتدرجهای؛ در امتیاز ۱ تا ۷ جمع ۲۰ تا ۱۴۰.
تمایز: CBQ با پرسشنامه باور درباره مصرف مواد، BSU، یکسان نیست.
میل شدید با درماندگی در برابر میل فرق دارد
فردی ممکن است میل شدید داشته باشد ولی بداند میتواند با حمایت از آن عبور کند. دیگری با میل کمتر تصور کند بدون مصرف تحمل آن ممکن نیست. CBQ بیشتر این برداشت دوم را بررسی میکند.
هدف درمانی میتواند بررسی تجربههای عبور از میل و فکرهایی باشد که انتخاب را محدود میکنند؛ نه انکار سختی تجربه یا سرزنش فرد.
نتیجه در چه شرایطی معنا دارد؟
نوع ماده، مرحله درمان و وضعیت ترک در پاسخها سهم دارند. یافته ترجمه ترکی در هروئین، هنجار همه فارسیزبانان و همه مواد نیست. پاسخ واقعی مهمتر از نظر مطلوب درمانگر یا خانواده است.
وسوسه و باور درباره وسوسه یک چیز نیستند
وسوسه همان میل یا کشش به مصرف است. باور درباره وسوسه، توضیحی است که ذهن شما برای این تجربه میسازد؛ مثلاً اینکه میل کاملاً خارج از اختیار است یا فقط مصرف میتواند آرامش ایجاد کند. این باورها ممکن است تصمیمگیری در موقعیت پرخطر را دشوارتر کنند.
داشتن میل به مصرف به معنی شکست اخلاقی یا حتمیبودن بازگشت به مصرف نیست. آنچه اهمیت دارد، شناخت موقعیتهای تحریککننده و دسترسی به راههای امن مدیریت آنهاست. شدت میل، میزان مصرف و نوع باورها را بهتر است جداگانه با درمانگر مطرح کنید.
در پاسخدادن به چه چیز توجه کنیم؟
هر عبارت را از نظر میزان موافقت واقعی خود بخوانید. به زمانی فکر کنید که میل به مصرف فعال میشود؛ نه فقط لحظهای آرام که از موقعیت محرک دور هستید. جواب مطلوب درمانگر را حدس نزنید؛ پاسخ صادقانه به یافتن موضوع مناسب برای کار درمانی کمک میکند.
اگر در درمان هستید، موقعیت چند وسوسه اخیر را نیز ثبت کنید: کجا بودید، چه احساسی داشتید و چه کاری انجام دادید؟ برای این ثبت لازم نیست جزئیات شناساییکننده را با اطرافیان در میان بگذارید.
نمره بیشتر چه معنایی دارد؟
نمره بالاتر معمولاً به باورهای ناسازگار بیشتر درباره میل به مصرف اشاره دارد؛ یعنی فکرهایی که ممکن است تحمل وسوسه و انتخاب واکنش دیگر را دشوار کنند. این نمره شدت وابستگی جسمی، خطر مسمومیت یا احتمال قطعی عود را مشخص نمیکند.
اگر نمره پایین باشد اما مصرف ادامه داشته یا خطرهای مهمی وجود داشته باشد، همچنان ارزیابی لازم است. این فرم جای برنامه درمان اختلال مصرف مواد را نمیگیرد و بهتنهایی مبنای قطع دارو یا تغییر درمان نیست.
یک باور را در موقعیت وسوسه بشناسید
برای مثال، بعد از یک اختلاف ممکن است فکر کنید «تا مصرف نکنم آرام نمیشوم». این فکر یک پیشبینی درباره تحمل و آرامش است، نه حقیقتی که از خود وسوسه اثبات شده باشد. در درمان میتوان بررسی کرد چه تجربههایی آن را تقویت کردهاند و چه پاسخ امن دیگری ممکن است وجود داشته باشد.
ثبت کوتاه موقعیت، فکر و واکنش میتواند به گفتوگو کمک کند. اگر لغزشی رخ داده، هدف این ثبت سرزنش یا اثبات شکست کامل نیست؛ باید عوامل مؤثر و نیاز درمانی روشن شوند. از نتیجه خوب نیز تضمین ایمنی نسازید. دسترسی به ماده، تغییر تحمل بدن، مصرف همزمان و شرایط جسمی موضوعهایی هستند که یک پرسشنامه باورها کامل نمیسنجد. برنامه کمک باید با درمان اختصاصی و راهنمایی پزشکی متناسب با ماده و وضعیت شما هماهنگ باشد.
نمرهگذاری و تفسیر نتیجه
در فرم ۲۰ مادهای با امتیاز ۱ تا ۷، پاسخها طبق کلید جمع میشوند. عدد بیشتر معمولاً باور درماندگی بیشتر در برابر وسوسه است. اگر کدگذاری فرق کند، کمینه و بیشینه نیز فرق میکنند.
مرز جهانی خطر لغزش از CBQ به دست نمیآید. کاهش نمره را به کاهش باور درماندگی مرتبط کنید، نه اثبات ایمنی یا درمان کامل. حمایت، محرک محیطی و وضعیت جسمی نیز بررسی شوند.
| فرم | دامنه | جهت |
|---|
| ۲۰ ماده با امتیاز ۱ تا ۷ | ۲۰ تا ۱۴۰ | بالاتر: درماندگی بیشتر در برابر وسوسه |
باور درباره وسوسه با شدت وسوسه فرق دارد
ممکن است فرد اکنون میل شدیدی داشته باشد اما باور کند میتواند بدون عملکردن به آن از موقعیت عبور کند. فرد دیگری با میل کمتر ممکن است معتقد باشد هر وسوسه حتماً به مصرف منجر میشود. CBQ بیشتر باورهای مربوط به ناگزیربودن و ناتوانی در برابر وسوسه را بررسی میکند؛ آن را درجهسنج لحظهای میل ندانید.
جمع ۸۰ در فرم ۲۰ مادهای با پاسخ ۱ تا ۷، میانگین ۴ میدهد. این تبدیل فقط محاسباتی است و مرز عود یا درصد احتمال مصرف نمیسازد. باورها باید کنار سابقه، موقعیتهای محرک و منابع حمایت بررسی شوند. اگر خطر مصرف یا مسمومیت فعلی وجود دارد، تصمیم حمایتی نباید منتظر نتیجه این پرسشنامه بماند.
بعد از آزمون یک برنامه برای موقعیت پرخطر بسازید
با کمک درمانگر، یک باور برجسته را انتخاب و راههای پاسخدادن به آن را بررسی کنید. برنامه میتواند شامل دورشدن از محرک، تماس با فرد حمایتگر و انجام فعالیت ازپیشتعیینشده باشد. اگر وابستگی به الکل یا بعضی داروهای آرامبخش وجود دارد، قطع ناگهانی ممکن است خطرناک باشد و باید پزشکی برنامهریزی شود. در کاهش هوشیاری، تنفس غیرطبیعی یا مسمومیت احتمالی، کمک اورژانسی بر تکمیل پرسشنامه اولویت دارد.
جمعبندی
CBQ باورهای محدودکننده در مواجهه با وسوسه را روشن میکند. برای خطر مصرف و نیاز درمانی، اطلاعات دیگری نیز لازم است.
منابع
- Kaya E, et al. (2018). Assessing the validity and reliability of the Turkish versions of craving beliefs and beliefs about substance use questionnaire in patients with heroin use disorder: demonstrating valid tools to assess cognition-emotion interplay. Substance Abuse Treatment, Prevention, and Policy.