نامهای تجاری:
برینتلیکس
ترینتلیکس
گروه دارویی-درمانی:
ورتیوکستین در گروه داروهای ضد افسردگی قرار دارد و به عنوان یک مهارکننده بازجذب سروتونین و تنظیمکننده سروتونین عمل میکند. این دارو به بهبود علائم افسردگی و اضطراب کمک میکند.
اشکال دارویی موجود:
– قرص:
– ۵ میلیگرم
– ۱۰ میلیگرم
– ۱۵ میلیگرم
– ۲۰ میلیگرم
ورتیوکستین یکی از داروهای مهم در حوزه روانشناختی است که به طور خاص برای درمان افسردگی تجویز میشود. این دارو به گروه ضد افسردگیها تعلق دارد و به عنوان یک مهارکننده بازجذب سروتونین و تنظیمکننده سروتونین عمل میکند. ورتیوکستین با تنظیم سطح سروتونین در مغز، به بهبود علائم افسردگی و اضطراب کمک میکند. اهمیت این دارو در بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به افسردگی و اضطراب بسیار قابل توجه است و در بسیاری از موارد توسط روانپزشکان به کار گرفته میشود. در این مقاله، به بررسی فواید، خطرات و راهنماییهای مربوط به استفاده ایمن از ورتیوکستین خواهیم پرداخت.
موارد مصرف ورتیوکستین (Vortioxetine)
موارد مصرف تأیید شده (FDA approved)
ورتیوکستین به عنوان یک داروی ضد افسردگی شناخته میشود که به طور خاص برای درمان اختلال افسردگی عمده (MDD) تأیید شده است. این دارو با تأثیر بر سیستم سروتونین در مغز، به بهبود علائم افسردگی کمک میکند. افسردگی عمده یک اختلال روانشناختی جدی است که میتواند بر کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارد و شامل علائمی مانند خلق پایین، از دست دادن علاقه به فعالیتها، تغییر در وزن و خواب، و افکار منفی است.
ورتیوکستین به عنوان یک گزینه درمانی برای بزرگسالان مبتلا به این اختلال تأیید شده است و میتواند به بهبود علائم و افزایش کیفیت زندگی کمک کند.
موارد مصرف غیررسمی (off-label)
علاوه بر کاربردهای تأیید شده، ورتیوکستین در برخی موارد به صورت غیررسمی برای درمان سایر شرایط روانشناختی نیز استفاده میشود. به عنوان مثال، برخی از روانپزشکان ممکن است از این دارو برای درمان اضطراب عمومی یا اختلالات اضطرابی دیگر استفاده کنند، اگرچه این کاربردها به طور رسمی تأیید نشدهاند.
همچنین، در مواردی که افسردگی با سایر اختلالات روانشناختی همراه است، ورتیوکستین ممکن است به عنوان بخشی از یک برنامه درمانی جامع مورد استفاده قرار گیرد. در این موارد، دارو ممکن است به تنهایی یا به همراه سایر داروها و درمانهای روانشناختی استفاده شود تا اثربخشی بیشتری حاصل شود.
مهم است که توجه داشته باشید استفاده از دارو برای موارد غیررسمی باید تحت نظارت دقیق یک روانپزشک انجام شود.
مکانیسم عمل ورتیوکستین (Vortioxetine)
ورتیوکستین یک داروی ضد افسردگی است که به عنوان یک مهارکننده بازجذب سروتونین و تنظیمکننده سروتونین عمل میکند. این دارو با تأثیر بر سیستم سروتونرژیک مغز، به بهبود علائم افسردگی کمک میکند.
ورتیوکستین به طور عمده با مهار بازجذب سروتونین (5-HT) در مغز عمل میکند. این عمل باعث افزایش غلظت سروتونین در فضای سیناپسی میشود که به نوبه خود میتواند به بهبود خلق و کاهش علائم افسردگی منجر شود.
علاوه بر این، ورتیوکستین به عنوان یک آگونیست جزئی و آنتاگونیست در گیرندههای مختلف سروتونین عمل میکند، از جمله گیرندههای 5-HT1A، 5-HT1B، 5-HT3، 5-HT7. این ویژگیها به ورتیوکستین اجازه میدهند تا اثرات متنوعی بر سیستم عصبی مرکزی داشته باشد که میتواند به بهبود عملکرد شناختی و کاهش علائم اضطراب نیز کمک کند.
از نظر فارماکوکینتیکی، ورتیوکستین پس از مصرف خوراکی به خوبی جذب میشود و حداکثر غلظت پلاسمایی آن معمولاً در عرض ۷ تا ۱۱ ساعت پس از مصرف حاصل میشود. نیمهعمر این دارو حدود ۶۶ ساعت است که به آن اجازه میدهد تا با یک بار مصرف روزانه مدیریت شود.
این دارو عمدتاً از طریق کبد متابولیزه میشود و متابولیتهای آن از طریق ادرار و مدفوع دفع میشوند.
ورتیوکستین به طور خاص برای درمان اختلال افسردگی عمده طراحی شده است و با تنظیم سطح سروتونین و تأثیر بر گیرندههای مختلف، به کاهش علائم افسردگی و بهبود خلق و خو کمک میکند. این دارو میتواند به طور موثری علائم افسردگی را کاهش دهد و بهبود قابل توجهی در کیفیت زندگی بیماران ایجاد کند.
نحوه مصرف و دوزهای ورتیوکستین (Vortioxetine)
دوزهای معمول
ورتیوکستین معمولاً با دوز ابتدایی ۱۰ میلیگرم در روز برای بزرگسالان شروع میشود. بسته به پاسخ بیمار و تحمل دارو، پزشک ممکن است دوز را به ۲۰ میلیگرم در روز افزایش دهد. در برخی موارد، به ویژه در بیماران مسن یا آنهایی که حساسیت بیشتری به داروها دارند، ممکن است دوز اولیه به ۵ میلیگرم در روز کاهش یابد. این دارو به صورت قرصهای خوراکی موجود است و باید طبق دستور پزشک مصرف شود.
چگونگی مصرف دارو
ورتیوکستین معمولاً یک بار در روز و در زمان مشخصی مصرف میشود. میتوان آن را با غذا یا بدون غذا مصرف کرد، اما بهتر است هر روز در یک زمان معین برای حفظ سطح پایدار دارو در بدن مصرف شود.
اگر یک دوز را فراموش کردید، به محض یادآوری آن را مصرف کنید، مگر اینکه نزدیک به زمان دوز بعدی باشد. در این صورت، دوز فراموش شده را نادیده بگیرید و به برنامه معمول خود ادامه دهید. هرگز دوز دو برابر مصرف نکنید.
مدت زمان مصرف
ورتیوکستین ممکن است برای درمان کوتاهمدت یا بلندمدت تجویز شود، بسته به شدت و نوع افسردگی. برای دستیابی به بهترین نتایج، ممکن است نیاز باشد این دارو برای چندین هفته یا حتی ماهها مصرف شود.
قطع ناگهانی ورتیوکستین میتواند منجر به علائم ترک شود، بنابراین مهم است که هرگونه تغییر در دوز یا قطع مصرف تحت نظارت پزشک انجام شود.
احتیاطها و توصیهها در مصرف
- از مصرف الکل در حین استفاده از ورتیوکستین خودداری کنید، زیرا ممکن است اثرات جانبی مانند خوابآلودگی را تشدید کند.
- در صورت تجربه خوابآلودگی یا سرگیجه، از رانندگی و کار با ماشینآلات سنگین خودداری کنید.
- برای نظارت بر پیشرفت درمان و بررسی عوارض جانبی، به طور منظم با پزشک خود ملاقات کنید.
- دارو را در دمای اتاق و دور از دسترس کودکان نگهداری کنید.
- هرگز دارو را با دیگران به اشتراک نگذارید و فقط طبق تجویز پزشک مصرف کنید.
همیشه به یاد داشته باشید که قبل از شروع، تغییر یا قطع مصرف ورتیوکستین با روانپزشک خود مشورت کنید تا از ایمنی و اثربخشی درمان اطمینان حاصل کنید.
عوارض جانبی ورتیوکستین (Vortioxetine)
عوارض جانبی شایع
ورتیوکستین معمولاً به خوبی تحمل میشود، اما برخی از بیماران ممکن است عوارض جانبی شایعی را تجربه کنند. این عوارض شامل خوابآلودگی، سرگیجه، خشکی دهان، تهوع و سردرد میباشد. بر اساس مطالعات بالینی، این عوارض در حدود ۱۰٪ تا ۲۰٪ از بیماران گزارش شده است. این علائم معمولاً در هفتههای اول مصرف ظاهر میشوند و اغلب به تدریج کاهش مییابند.
عوارض جانبی کمتر شایع
برخی از بیماران ممکن است عوارض جانبی کمتر شایعی مانند تغییرات خلقی، تاری دید، و مشکلات گوارشی مانند اسهال یا یبوست را تجربه کنند. این عوارض کمتر از ۱٪ از بیماران را تحت تأثیر قرار میدهند. اگر این علائم پایدار باشند یا شدت یابند، مهم است که با روانپزشک خود مشورت کنید.
عوارض جانبی خطرناک
هرچند نادر، اما ورتیوکستین میتواند عوارض جانبی خطرناکی نیز داشته باشد. این موارد شامل واکنشهای آلرژیک شدید، مشکلات تنفسی، و ضربان قلب نامنظم میباشد. این عوارض در کمتر از ۰٫۱٪ از بیماران رخ میدهد. در صورت بروز هر یک از این علائم، نیاز به مراقبت فوری پزشکی وجود دارد.
خطرات مرتبط با مصرف طولانیمدت
مصرف طولانیمدت ورتیوکستین ممکن است با خطراتی مانند وابستگی دارویی، تغییرات عملکرد شناختی، و در موارد نادر، آسیب به کبد همراه باشد. برای کاهش این خطرات، توصیه میشود که بیماران به طور منظم با روانپزشک خود ملاقات کنند تا وضعیت سلامت خود را ارزیابی کنند و هر گونه تغییر در درمان را بررسی کنند.
توصیهها برای کاهش عوارض جانبی
برای کاهش عوارض جانبی، میتوانید ورتیوکستین را همراه با غذا مصرف کنید تا مشکلات گوارشی کاهش یابد. همچنین، رعایت دقیق دوز تجویز شده توسط روانپزشک بسیار مهم است. در صورت بروز هر گونه نگرانی یا عوارض غیرمنتظره، با روانپزشک خود صحبت کنید تا بهترین راهکارها برای مدیریت این عوارض را بیابید. ارتباط باز و صادقانه با تیم درمانی میتواند به بهبود تجربه درمان کمک کند.
موارد منع مصرف و احتیاطها در رابطه با ورتیوکستین (Vortioxetine)
موارد منع مصرف
- آلرژی به ورتیوکستین یا مواد تشکیلدهنده آن: افرادی که به ورتیوکستین یا هر یک از مواد تشکیلدهنده آن حساسیت دارند، نباید از این دارو استفاده کنند.
- مشکلات شدید کبدی: افرادی که دچار نارسایی شدید کبدی هستند، باید از مصرف ورتیوکستین خودداری کنند، زیرا این دارو ممکن است بار اضافی بر کبد وارد کند.
- استفاده همزمان با مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOIs): مصرف همزمان ورتیوکستین با این داروها میتواند منجر به عوارض جانبی جدی مانند سندرم سروتونین شود.
موارد احتیاط
- مصرف همزمان با الکل یا سایر داروهای خوابآور: ورتیوکستین میتواند اثرات خوابآور را تقویت کند، بنابراین مصرف همزمان با الکل یا داروهای مشابه باید با احتیاط انجام شود.
- سالمندان: افراد مسن ممکن است به عوارض جانبی دارو حساستر باشند و نیاز به نظارت دقیقتری داشته باشند.
- سابقه سوءمصرف مواد: افرادی که سابقه سوءمصرف مواد دارند باید با احتیاط بیشتری این دارو را مصرف کنند.
- افراد مبتلا به افسردگی شدید یا بیماریهای روانشناختی مزمن: این افراد نیاز به نظارت دقیقتری دارند تا از بروز عوارض جانبی یا تشدید علائم جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
دستهبندی FDA برای بارداری
دسته C
خطر احتمالی: مطالعات حیوانی اثرات جانبی روی جنین نشان دادهاند و مطالعات کافی در انسان انجام نشده است. این دارو فقط زمانی تجویز میشود که منافع آن بیشتر از خطرات احتمالی باشد.
توضیحات:
- بارداری: ورتیوکستین در دسته C قرار دارد و باید با احتیاط در دوران بارداری مصرف شود. قبل از شروع یا ادامه مصرف دارو در دوران بارداری، با روانپزشک خود مشورت کنید.
- شیردهی: مشخص نیست که آیا ورتیوکستین به شیر مادر منتقل میشود یا خیر. در صورت نیاز به مصرف دارو در دوران شیردهی، باید با روانپزشک مشورت کنید تا خطرات و منافع آن را بررسی کنید.
مصرف بیش از حد
- علائم مصرف بیش از حد: خوابآلودگی شدید، سرگیجه، تهوع، استفراغ، و در موارد شدیدتر بیهوشی یا کما.
- اقدامات اضطراری: در صورت مصرف بیش از حد، بلافاصله با مرکز فوریتهای پزشکی تماس بگیرید یا به بیمارستان مراجعه کنید. مداخله سریع پزشکی میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.
همواره توصیه میشود که بیماران قبل از شروع یا تغییر دوز دارو با روانپزشک خود مشورت کنند تا بهترین راهکارهای درمانی را دریافت کنند.
سؤالات متداول
این دارو برای درمان چه شرایطی استفاده میشود؟
ورتیوکستین به طور عمده برای درمان اختلال افسردگی عمده (MDD) استفاده میشود. این دارو به بهبود علائم افسردگی مانند خلق پایین، از دست دادن علاقه به فعالیتها، و افکار منفی کمک میکند.
چگونه این دارو عمل میکند؟
ورتیوکستین با تأثیر بر سیستم سروتونین در مغز عمل میکند. این دارو به تنظیم سطح سروتونین، یک ماده شیمیایی مهم در مغز که بر خلق و خو تأثیر میگذارد، کمک میکند.
چه مدت طول میکشد تا اثرات دارو را احساس کنم؟
بسیاری از بیماران ممکن است بعد از چند هفته مصرف، بهبود علائم را احساس کنند. با این حال، ممکن است تا ۶ تا ۸ هفته طول بکشد تا اثرات کامل دارو مشاهده شود.
دوز معمول این دارو چقدر است و چگونه باید آن را مصرف کنم؟
دوز معمول ورتیوکستین از ۱۰ تا ۲۰ میلیگرم در روز است. معمولاً دارو یک بار در روز، با یا بدون غذا، مصرف میشود. همیشه دستورات روانپزشک خود را دنبال کنید.
اگر یک دوز را فراموش کنم، چه باید بکنم؟
اگر یک دوز را فراموش کردید، به محض یادآوری آن را مصرف کنید. اگر نزدیک به زمان دوز بعدی است، دوز فراموش شده را نادیده بگیرید و برنامه معمول خود را ادامه دهید. هرگز دوز دوگانه مصرف نکنید.
عوارض جانبی شایع این دارو چیست؟
عوارض جانبی شایع شامل تهوع، سرگیجه، و خشکی دهان است. این عوارض معمولاً خفیف هستند و ممکن است با گذشت زمان کاهش یابند.
آیا این دارو با سایر داروهایی که مصرف میکنم تداخل دارد؟
ورتیوکستین میتواند با برخی داروها تداخل داشته باشد، به ویژه مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOIs). مهم است که روانپزشک خود را از تمام داروهایی که مصرف میکنید مطلع کنید.
آیا میتوانم در حین مصرف این دارو الکل بنوشم؟
مصرف الکل در حین مصرف ورتیوکستین میتواند عوارض جانبی مانند خوابآلودگی را تشدید کند. بهتر است از مصرف الکل خودداری کنید یا با روانپزشک خود مشورت کنید.
آیا این دارو میتواند باعث وابستگی یا اعتیاد شود؟
ورتیوکستین به عنوان یک داروی ضد افسردگی شناخته میشود و خطر وابستگی یا اعتیاد ندارد.
آیا مصرف این دارو در دوران بارداری یا شیردهی بیخطر است؟
مصرف ورتیوکستین در دوران بارداری و شیردهی باید با احتیاط و تحت نظر روانپزشک انجام شود. خطرات و مزایای مصرف باید به دقت بررسی شود.
آیا مصرف این دارو بر توانایی رانندگی یا کار با ماشینآلات تأثیر میگذارد؟
ورتیوکستین ممکن است باعث خوابآلودگی یا سرگیجه شود. تا زمانی که از اثرات دارو بر خود مطمئن نشدهاید، از رانندگی یا کار با ماشینآلات سنگین خودداری کنید.
چه مدت باید این دارو را مصرف کنم؟
مدت زمان مصرف دارو بستگی به شرایط فردی شما دارد و باید توسط روانپزشک تعیین شود. معمولاً درمان چندین ماه ادامه دارد تا از بازگشت علائم جلوگیری شود.
آیا میتوانم مصرف این دارو را به طور ناگهانی قطع کنم؟
قطع ناگهانی ورتیوکستین میتواند منجر به علائم قطع شود. همیشه با روانپزشک خود مشورت کنید و در صورت نیاز، دوز را به تدریج کاهش دهید.
اگر عوارض جانبی شدیدی تجربه کنم، چه باید بکنم؟
در صورت بروز عوارض جانبی شدید، فوراً با روانپزشک خود تماس بگیرید یا به مرکز فوریتهای پزشکی مراجعه کنید.
آیا این دارو با شرایط پزشکی دیگری که دارم تداخل دارد؟
برخی شرایط پزشکی ممکن است با ورتیوکستین تداخل داشته باشند. مهم است که روانپزشک خود را از تمام شرایط پزشکی خود مطلع کنید.
آیا مصرف این دارو بر وزن من تأثیر میگذارد؟
برخی بیماران ممکن است تغییراتی در وزن خود تجربه کنند، اما این تغییرات معمولاً جزئی هستند.
آیا مصرف این دارو میتواند بر زندگی جنسی من تأثیر بگذارد؟
ورتیوکستین ممکن است بر عملکرد جنسی تأثیر بگذارد. اگر این مسئله برای شما مشکلساز است، با روانپزشک خود مشورت کنید.
آیا این دارو میتواند باعث تغییرات خلقی شود؟
ورتیوکستین برای بهبود خلق و خو طراحی شده است، اما در برخی موارد ممکن است تغییرات خلقی غیرمنتظره ایجاد کند. در صورت بروز هرگونه تغییر غیرعادی، با روانپزشک خود تماس بگیرید.
آیا نیاز به انجام آزمایشهای منظم در حین مصرف این دارو دارم؟
معمولاً نیاز به آزمایشهای منظم نیست، اما روانپزشک ممکن است بر اساس شرایط شما توصیههایی ارائه دهد.
آیا این دارو با مکملهای غذایی یا گیاهی تداخل دارد؟
برخی مکملهای غذایی یا گیاهی ممکن است با ورتیوکستین تداخل داشته باشند. قبل از مصرف هرگونه مکمل، با روانپزشک خود مشورت کنید.
همواره توصیه میشود که بیماران قبل از شروع یا تغییر دوز دارو با روانپزشک خود مشورت کنند تا بهترین راهکارهای درمانی را دریافت کنند.
نتیجهگیری
در این مقاله، با ورتیوکستین آشنا شدیم و نقش آن در درمان افسردگی و اضطراب را بررسی کردیم. این دارو با تنظیم سطح سروتونین در مغز، به بهبود علائم روانشناختی کمک میکند و میتواند کیفیت زندگی بیماران را بهبود بخشد. با این حال، مانند هر داروی دیگری، استفاده از ورتیوکستین نیز نیازمند دقت و مشورت با روانپزشک است. توصیه میشود که برای دریافت مشاورههای شخصی و تصمیمگیری آگاهانهتر، با یک روانپزشک مشورت کنید. به یاد داشته باشید که تصمیمگیریهای آگاهانه و مشاوره با متخصصین میتواند به مدیریت بهتر مشکلات روانشناختی کمک کند.
منابع
- Medscape. Drug Reference. Medscape.
- National Alliance on Mental Illness (NAMI). Mental Health Medications. NAMI.
- WebMD. Drugs and Medications A-Z. WebMD.
- Stahl, S. M. (2019). Stahl’s Essential Psychopharmacology: Neuroscientific Basis and Practical Applications (5th ed.). Cambridge University Press.
- Bezchlibnyk-Butler, K., & Jeffries, J. (2021). Clinical Handbook of Psychotropic Drugs (24th ed.). Hogrefe Publishing.
- Schatzberg, A. F., & Nemeroff, C. B. (2023). The American Psychiatric Association Publishing Textbook of Psychopharmacology (6th ed.). American Psychiatric Association Publishing.
