آزمون M-CHAT-R؛ غربالگری رشد ارتباطی و نشانه‌های اوتیسم در نوپایان
چک‌لیست تعدیل‌شده اوتیسم خردسالان، نسخه بازنگری‌شده با پیگیری، M-CHAT-R/F نام دارد. رابینز، فاین و بارتون آن را توسعه دادند و پژوهش مهم نسخه بازنگری‌شده در سال ۲۰۱۴ منتشر شد. هدف یافتن نیاز احتمالی به ارزیابی رشد و حمایت زودهنگام است؛ غربالگری مثبت، تشخیص اوتیسم نیست.
مشخصات اصلی و ساختار آزمون
ساختار: ۲۰ سؤال بله/خیر برای ۱۶ تا ۳۰ ماه؛ والد یا مراقب اصلی پاسخ می‌دهد.
دو مرحله: چک‌لیست و در نمره‌های میانی گفت‌وگوی پیگیری. نسخه قدیمی ۲۳ ماده‌ای کلید دیگری دارد.
رفتار معمول کودک را در نظر بگیرید
ارتباط اجتماعی، پاسخ به نام، اشاره، توجه مشترک و بعضی رفتارهای حسی و بازی مطرح‌اند. توجه مشترک یعنی کودک چیزی را برای شریک‌شدن توجه نشان دهد، نه فقط برای گرفتن آن. یک بار انجام تصادفی یا فقط با کمک زیاد، همیشه بیانگر رفتار معمول نیست.
پرسش نامفهوم باید بی‌طرفانه توضیح داده شود. کودک را برای بهترشدن نتیجه تمرین ندهید؛ اطلاعات دقیق به حمایت مناسب کمک می‌کند.
مرحله پیگیری را حذف نکنید
در نمره میانی، پیگیری مشخص می‌کند پاسخ اولیه به رفتار هدف اشاره داشته یا از برداشت متفاوت سؤال آمده است. اگر پس از پیگیری دست‌کم دو ماده همچنان امتیاز داشته باشند، ارجاع توصیه می‌شود. نمره بالا نیازمند ارجاع مستقیم است.
نگرانی رشدی یا پسرفت مهارت مستقل از نمره اهمیت دارد. کودک زیر دو سال با غربالگری کم‌خطر نیز طبق دستور در ۲۴ ماهگی دوباره غربال می‌شود.
چه چیزهایی در رفتار کودک دیده میشوند؟
این ابزار به رفتارهای ارتباطی و اجتماعی در اوایل رشد توجه دارد؛ از جمله شریک‌کردن دیگران در علاقه‌ها، توجه به اشاره فرد دیگر و شیوه پاسخ به تعامل. توجه مشترک یعنی کودک و فرد دیگر به یک موضوع توجه کنند و این تجربه را با هم شریک شوند؛ مثلاً کودک چیزی جالب را برای نشان‌دادن به شما بیاورد.
M-CHAT-R/F برای غربالگری نوپایان، معمولاً در محدوده ۱۶ تا ۳۰ ماه، به کار می‌رود. برای کودک بزرگ‌تر یا کوچک‌تر باید ابزار و ارزیابی متناسب با سن انتخاب شود. داشتن چند رفتار متفاوت به‌تنهایی تعیین‌کننده تشخیص نیست.
نمره‌گذاری و تفسیر نتیجه
در بیشتر ماده‌ها خیر یک و بله صفر است؛ در ماده‌های ۲، ۵ و ۱۲ برعکس. جمع، صفر تا ۲۰ می‌شود. این کلید فقط برای M-CHAT-R است.
نمره ۳ تا ۷ به پیگیریِ ماده‌های امتیازگرفته نیاز دارد؛ باقی‌ماندن دو امتیاز یا بیشتر پس از پیگیری، ارجاع برای تشخیص و مداخله را مطرح می‌کند. نمره ۸ تا ۲۰ ارجاع مستقیم می‌خواهد. نمره پایین نگرانی معتبر را رد نمی‌کند.
| نمره اولیه | اقدام رسمی |
|---|
| ۰ تا ۲ | احتمال پایین؛ پایش رشد و ارجاع در صورت نگرانی |
| ۳ تا ۷ | گفت‌وگوی پیگیری |
| ۸ تا ۲۰ | ارجاع مستقیم برای ارزیابی و حمایت |
پرسش پیگیری چه تفاوتی ایجاد می‌کند؟
برای نمونه، نمره اولیه ۴ در M-CHAT-R در محدوده نیازمند پیگیری است. در مرحله پیگیری، همان رفتارها با توضیح‌های دقیق‌تر روشن میشوند؛ صرف پرسیدن دوباره همه سؤال‌ها با همان برداشت کافی نیست. اگر پس از پیگیری دست‌کم دو مورد همچنان مثبت بماند، ارجاع برای بررسی توصیه می‌شود. اگر کمتر شود، همچنان نگرانی رشدی والد یا متخصص باید شنیده شود.
در نمره اولیه ۹، قاعده ابزار اجازه ارجاع مستقیم می‌دهد و نباید صرفاً برای پایین‌آوردن نمره، ارجاع را به تأخیر انداخت. این مسیر غربالگری نشان‌دهنده احتمال نیاز به ارزیابی است، نه اعلام تشخیص اوتیسم.
رفتار کودک را چگونه مشاهده کنیم؟
پاسخ درباره رفتار معمول کودک است، نه بهترین اجرای او پس از تمرین زیاد. اگر معنای رفتار مورد سؤال روشن نیست، مرحله پیگیری برای همین رفع ابهام اهمیت دارد. تغییر پاسخ برای رسیدن به نتیجه مطلوب، اطلاعات رشد را کم‌ارزش می‌کند. در صورت ازدست‌رفتن مهارتی که قبلاً وجود داشته، موضوع را مستقیم با متخصص کودک مطرح کنید و منتظر رسیدن مجموع به یک مرز نمانید.
رفتار معمول را گزارش کنید، نه بهترین اجرای کودک
پرسش‌ها را درباره کاری پاسخ دهید که کودک معمولاً انجام می‌دهد. اگر رفتاری فقط یک بار رخ داده، آن را بدون توجه به دستور پرسش به رفتار همیشگی تعمیم ندهید. اگر در فهم یک سؤال تردید دارید، از متخصص توضیح بخواهید و برای گرفتن نتیجه مطلوب به کودک آموزش ندهید.
این آزمون مسابقه رشد نیست. مقایسه مداوم با فرزند آشنایان می‌تواند نگرانی را بیشتر کند؛ مثال‌های واقعی و قابل مشاهده برای بررسی مفیدترند. نگرانی درباره شنوایی یا پسرفت مهارت‌ها را هم جداگانه مطرح کنید.
چرا گاهی مرحله پیگیری لازم است؟
در شکل کامل M-CHAT-R/F، پس از پرسشنامه اولیه، بعضی پاسخ‌ها با گفت‌وگوی پیگیری روشن میشوند. این مرحله کمک می‌کند سوءبرداشت از سؤال یا رفتار کودک بررسی شود. نتیجه اولیه آنلاین همیشه پایان ارزیابی نیست و بسته به پاسخ‌ها ممکن است پیگیری یا ارجاع مستقیم پیشنهاد شود.
بسیاری از کودکانی که به بررسی بیشتر ارجاع میشوند در نهایت تشخیص اوتیسم نمی‌گیرند؛ برخی ممکن است در زمینه دیگری از رشد به حمایت نیاز داشته باشند. نتیجه کم‌خطر هم دلیل نادیده‌گرفتن نگرانی پایدار والد یا متخصص نیست.
یک رفتار را در چند موقعیت ببینید
فرض کنید کودک هنگام شنیدن نامش گاهی برمی‌گردد و گاهی نه. مهم است بدانید در چه شرایطی این اتفاق می‌افتد؛ آیا مشغول بازی بسیار جذابی است، صدا را می‌شنود و در موقعیت‌های دیگر چگونه پاسخ می‌دهد؟ دستور هر پرسش کمک می‌کند رفتار معمول از اتفاق استثنایی جدا شود. برای پاسخ خوب، لازم نیست همان لحظه چند بار کودک را آزمایش کنید.
اگر درباره یک سؤال مطمئن نیستید، نمونه رفتار را با متخصص مرور کنید. بعضی نگرانی‌ها ممکن است با شنوایی، زبان یا زمینه دیگر رشد ارتباط داشته باشند و مرحله پیگیری به روشن‌شدن آن کمک می‌کند. در کنار دشواری‌ها، راه‌های ارتباطی کودک را هم ببینید؛ مثلاً نگاه، اشاره یا آوردن وسیله. ارزیابی رشد فقط پیدا کردن کمبود نیست و شناخت توانمندی‌ها می‌تواند در برنامه حمایت نیز نقش داشته باشد.
جمع‌بندی
M-CHAT-R/F ابزار تصمیم درباره بررسی رشد است. نتیجه، مرحله پیگیری و نگرانی والد باید کنار هم دیده شوند؛ هیچ عددی به‌تنهایی تشخیص یا اطمینان قطعی نمی‌دهد.
منابع
- Robins DL, et al. (2014). Validation of the Modified Checklist for Autism in Toddlers, Revised With Follow-up (M-CHAT-R/F). Pediatrics.
- Robins DL, Fein D, Barton M (n.d.). Scoring M-CHAT-R/F. M-CHAT.
