آزمون حمایت اجتماعی ادراک‌شده MSPSS؛ احساس می‌کنید چه کسی کنار شماست؟
مقیاس چندبعدی حمایت اجتماعی ادراک‌شده، Multidimensional Scale of Perceived Social Support یا MSPSS، توسط زیمت و همکاران در سال ۱۹۸۸ معرفی شد. ابزار می‌سنجد فرد چقدر احساس می‌کند هنگام نیاز پشتوانه دارد؛ تعداد آشنایان یا میزان محبوبیت نیست. تمایز منبع حمایت از نمره کلی مهم‌تر است، چون احساس حمایت خانواده و دوستان می‌تواند متفاوت باشد.
مشخصات اصلی و ساختار آزمون
ساختار: ۱۲ ماده؛ سه بخش چهارماده‌ای خانواده، دوستان و فرد مهم زندگی.
پاسخ: هفت درجه ۱ تا ۷؛ میانگین هر بخش و کل در دامنه ۱ تا ۷. فرد مهم لزوماً همسر نیست.
کلید سه منبع حمایت
در کلید اصلی، خانواده ماده‌های ۳، ۴، ۸ و ۱۱؛ دوستان ۶، ۷، ۹ و ۱۲؛ و فرد مهم ۱، ۲، ۵ و ۱۰ است. هیچ ماده‌ای معکوس نیست. تعداد چهار ماده هر بخش باید حفظ شود.
حمایت ادراک‌شده با کمک دریافتی دقیقاً یکی نیست؛ ممکن است فرد اطرافیان زیاد داشته باشد اما برای درخواست کمک احساس امنیت نکند. این اختلاف با شمار افراد حل نمی‌شود.
مثال محاسبه و تفسیر
اگر چهار امتیاز خانواده ۶، ۵، ۷ و ۶ باشد، جمع ۲۴ و میانگین ۶ است. اگر میانگین دوستان ۳ باشد، یک نمره کلی این تفاوت را کامل نشان نمی‌دهد. سؤال کاربردی این است که در کدام رابطه حمایت کافی احساس نمی‌شود.
نمره بالاتر نشانه مشکل بیشتر نیست؛ یعنی پشتوانه ادراک‌شده بیشتر. از عدد برای اثبات ناسپاسی یا انکار احساس تنهایی استفاده نشود.
سه منبع حمایت را جداگانه ببینید
خانواده، دوستان و فرد مهم زندگی می‌توانند نقش‌های متفاوتی داشته باشند. شاید برای درد دل به دوست اعتماد کنید و برای کمک عملی به یکی از اعضای خانواده رجوع کنید. فرد مهم نیز الزاماً همسر نیست؛ کسی است که طبق دستور فرم برای شما جایگاه ویژه‌ای دارد.
احساس شنیده‌شدن، امکان کمک‌خواستن و اطمینان از همراهی در موقعیت دشوار اهمیت دارند. حمایت ادراک‌شده لزوماً با میزان کمک بیرونی یکسان نیست؛ ممکن است کمک وجود داشته باشد اما با نیاز شما هماهنگ نباشد یا درخواست‌کردن برایتان دشوار باشد.
نمره‌گذاری و تفسیر نتیجه
جمع هر بخش بر چهار و جمع ۱۲ ماده بر ۱۲ تقسیم می‌شود. جمع کل، در صورت استفاده به جای میانگین، ۱۲ تا ۸۴ و جمع هر بخش ۴ تا ۲۸ است. روش گزارش را مشخص کنید.
این ابزار مرز تشخیص بیماری روانی ندارد. نمره پایین علت تنهایی را تعیین نمی‌کند و نمره بالا همه مشکلات را رد نمی‌کند؛ کیفیت رابطه و امکان درخواست حمایت کنار عدد مهم‌اند.
| بخش | ماده‌ها | دامنه میانگین |
|---|
| خانواده | ۳، ۴، ۸، ۱۱ | ۱ تا ۷ |
| دوستان | ۶، ۷، ۹، ۱۲ | ۱ تا ۷ |
| فرد مهم | ۱، ۲، ۵، ۱۰ | ۱ تا ۷ |
حمایتِ احساس‌شده با اندازه شبکه فرق دارد
ممکن است کسی آشنایان زیادی داشته باشد اما در زمان نیاز، کسی را در دسترس نبیند. فرد دیگری با شبکه کوچک احساس حمایت بالایی داشته باشد. MSPSS به برداشت فرد از در دسترس‌بودن حمایت می‌پردازد؛ تعداد تماس‌ها یا میزان کمک مالی را مستقیماً نمی‌شمارد.
فرد مهم زندگی الزاماً همسر نیست؛ مطابق معنای فرم می‌تواند کسی باشد که برای پاسخ‌دهنده نقش حمایتی ویژه دارد. نباید همه پاسخ‌دهندگان را مجبور کرد این بخش را فقط با یک رابطه خاص پر کنند.
مثال محاسبه یک بخش
اگر مجموع چهار ماده خانواده ۲۰ شود، میانگین بخش ۵ است؛ دامنه جمع آن بخش ۴ تا ۲۸ و میانگین ۱ تا ۷ است. همین جمع ۲۰ را نباید با میانگین ۵ یک بخش دیگر مقایسه کرد. در کل ابزار، میانگین از تقسیم جمع ۱۲ ماده بر ۱۲ حاصل می‌شود.
یک پروفایل با حمایت خانوادگی کم و حمایت دوستان زیاد، با پایین‌بودن هر سه منبع یکسان نیست. نتیجه می‌تواند روشن کند برای کدام نیاز و نزد چه کسی حمایت بیشتری می‌خواهید؛ این عدد اثبات نمی‌کند خانواده یا دوستان عمداً حمایت را دریغ کرده‌اند.
آنچه تجربه می‌کنید پاسخ دهید
به روابط واقعی و احساس خود در برابر عبارت‌ها توجه کنید. از روی تعارف یا ترس از بی‌وفا به نظر رسیدن، میزان حمایت را بیشتر نشان ندهید. نمره شما قضاوت نهایی درباره خوبی یا بدی خانواده و دوستان نیست؛ تصویری از تجربه فعلی شماست.
تغییراتی مانند مهاجرت، جدایی، بیماری یا تولد فرزند می‌تواند دسترسی به حمایت را عوض کند. اگر چنین تغییری رخ داده، هنگام تفسیر آن را در نظر بگیرید. پاسخ را با دیگران هماهنگ نکنید؛ تفاوت تجربه افراد یک خانواده طبیعی است.
کمک موجود با کمک مورد نیاز همیشه یکی نیست
برای مثال، خانواده ممکن است کارهای عملی زیادی انجام دهد، اما فرد بیشتر نیاز داشته باشد کسی بدون نصیحت به او گوش بدهد. ممکن است حمایت وجود داشته باشد ولی به شکل مورد نیاز احساس نشود. در نتیجه پایین، پیش از نتیجه‌گیری درباره بی‌علاقگی دیگران، نوع نیاز و نوع کمک را روشن کنید.
بعضی افراد نیز از ترس مزاحم‌بودن درخواست نمی‌کنند و دیگران از نیاز خبر ندارند. یک درخواست کوچک می‌تواند اطلاعات تازه‌ای درباره دسترسی به حمایت بدهد. البته این توضیح نباید تجربه طرد یا رابطه واقعاً نامطمئن را انکار کند. هدف، فهم وضعیت واقعی است. برای مرور نتیجه، سه ستون ساده در نظر بگیرید: به چه چیزی نیاز دارم، از چه کسی می‌توانم بخواهم و چه مانعی وجود دارد؟ این نگاه می‌تواند احساس مبهم تنهایی را به موضوعی قابل رسیدگی تبدیل کند.
از نتیجه به یک درخواست روشن برسید
مشخص کنید بیشتر به شنیده‌شدن، کمک عملی، همراهی در تصمیم یا استراحت نیاز دارید. سپس از فرد مناسب درخواستی کوچک و مشخص مطرح کنید. برای مثال، «می‌توانی این هفته یک ساعت کنارم باشی؟» روشن‌تر از انتظار برای حدس‌زدن نیاز است. اگر شبکه نزدیک محدود است، گروه‌های حمایتی قابل اعتماد و رابطه حرفه‌ای درمانی می‌توانند بخشی از مسیر گسترش حمایت باشند.
جمع‌بندی
MSPSS به شناخت منبع پشتوانه و نیاز حمایتی کمک می‌کند. جمع و میانگین را جدا نگه دارید و سه حوزه را همراه تجربه واقعی بخوانید.
منابع
- Zimet GD, Dahlem NW, Zimet SG, Farley GK (1988). The Multidimensional Scale of Perceived Social Support. Journal of Personality Assessment.
- Zimet GD (2016). MSPSS Scoring Options. MHPSS Network.
