آزمون انگیزش تحصیلی هارتر؛ کودک برای چه چیزی درس میخواند؟
سوزان هارتر در سال ۱۹۸۱ مقیاس جهتگیری درونی/بیرونی در کلاس را معرفی کرد. موضوع، دلیل درگیرشدن کودک با یادگیری است؛ علاقه و چالش، تأیید معلم یا وابستگی به راهنمایی. انگیزش با هوش یا ارزش دانشآموز یکی نیست. منبع اصلی پنج بُعد دارد، اما معرفی محلی از ۳۳ ماده و شش مؤلفه میگوید؛ این اختلاف بدون مستندات اقتباس حل نمیشود.
مشخصات اصلی و ساختار آزمون
پاسخدهنده: کودک مدرسهای درباره تجربه کلاس، با متن قابل فهم و بدون هدایت به پاسخ مطلوب.
ابهام نسخه: کلید و دامنه فرم ۳۳ مادهای از منبع اصلی قابل استنتاج نیست.
پنج تمایز اصلی هارتر
چالش یا کار آسان؛ کنجکاوی یا تأیید معلم؛ تسلط مستقل یا وابستگی؛ داوری خود یا اتکا به قضاوت معلم؛ و معیار درونی یا بیرونی موفقیت. کودک میتواند در بعضی زمینهها مستقل و در بعضی نیازمند تأیید باشد.
قالب اصلی از کودک میخواهد بین دو توصیف، گزینه نزدیکتر را انتخاب و میزان شباهت را مشخص کند. تبدیل به جمله موافقت/مخالفت یک اقتباس است و روش محاسبه خودش را لازم دارد.
انگیزه بیرونی همیشه مشکل نیست
اهمیت نمره یا تشویق میتواند کنار علاقه وجود داشته باشد. مسئله این است که ترس از اشتباه و نیاز به تأیید چقدر فرصت تلاش و تجربه را محدود میکند. هدف حذف همه بازخوردها یا برچسبزدن به کودک نیست.
انگیزه درونی و بیرونی را سادهتر بشناسیم
انگیزه درونی یعنی خود یادگیری، کنجکاوی یا حل چالش برای کودک جذاب باشد. انگیزه بیرونی بیشتر به نتیجهای خارج از فعالیت، مانند نمره یا تأیید دیگران، مربوط است. معمولاً هر دو در زندگی تحصیلی وجود دارند و حضور یکی، دیگری را کاملاً حذف نمیکند.
در این چارچوب، علاقه به چالش، کنجکاوی و تلاش مستقل اهمیت دارند. وابستگی زیاد به نظر معلم یا انتخاب همیشگی تکلیف آسان نیز میتواند نشان دهد کودک چقدر برای ارزیابی کار خود به نشانههای بیرونی تکیه میکند. دشواری واقعی درس یا ترس از اشتباه را هم باید در نظر گرفت.
نمره خوب همیشه داستان انگیزه را کامل نمیگوید
فرض کنید کودکی نمرههای خوبی میگیرد، اما فقط از ترس ناراحتشدن والدین درس میخواند و از اشتباه وحشت دارد. کودک دیگری در یک درس نمره متوسط دارد ولی با کنجکاوی سؤال میپرسد و دنبال فهمیدن است. نتیجه تحصیلی و تجربه انگیزشی را نباید یکی دانست.
پس از آزمون، بپرسید چه فعالیتی برای کودک لذت یادگیری ایجاد میکند و در چه تکلیفی احساس توانمندی دارد. اگر فقط تکلیف آسان را انتخاب میکند، ممکن است سطح دشواری نامتناسب یا تجربه شکست در کار باشد، نه صرفاً کمبود تلاش. دادن انتخاب و بازخورد باید با حمایت واقعی همراه شود. هدف، حذف همه نمرهها و پاداشها نیست؛ ایجاد فضایی است که کودک بتواند علاقه، استقلال و مهارت را هم تجربه کند. تغییر انگیزه معمولاً با یک گفتوگو یا یک جایزه فوری کامل نمیشود.
نمرهگذاری و تفسیر نتیجه
جهت امتیازها و بخشهای هر فرم تعیینکنندهاند. جمع یک اقتباس را نمیتوان درصد انگیزش نامید یا با مرزهای فرم دیگر مقایسه کرد.
برای اجرای محلی دامنه و جدول شدت ارائه نمیشود. نتیجه مفید باید موقعیتهای علاقه، استقلال و وابستگی به تأیید را روشن کند و به اصلاح محیط یادگیری منتهی شود.
صدای دانشآموز را بشنوید
این مقیاس بر تجربه کودک از یادگیری تکیه دارد. او باید گزینهها را بفهمد و بدون فشار برای ارائه تصویر «دانشآموز خوب» پاسخ دهد. اگر به خواندن کمک نیاز دارد، عبارتها را بیطرفانه توضیح دهید و پاسخ را برایش انتخاب نکنید.
پس از آزمون، میتوانید درباره یک مثال بپرسید: «چه وقت دوست داری خودت بیشتر دنبال جواب بروی؟» پاسخ را به جلسه بازخواست درباره نمره تبدیل نکنید. مقایسه با خواهر، برادر یا همکلاسی معمولاً فهم تجربه فردی کودک را دشوارتر میکند.
در نتیجه دنبال چه الگویی باشیم؟
نمرهها جهتگیریهای مختلف را توصیف میکنند؛ هر نمره بالا معنای یکسانی ندارد. علاقه به چالش و وابستگی به تأیید معلم دو موضوع متفاوتاند. از یک عدد نمیتوان درباره هوش، اراده یا آینده تحصیلی کودک حکم داد.
اگر انگیزه درونی کمرنگ گزارش شود، بپرسید آیا تکلیف بیش از حد سخت یا آسان است، کودک فرصتی برای انتخاب دارد و شکستهای تکراری تجربه کرده است یا نه. افت ناگهانی علاقه، همراه با خستگی یا اندوه، ممکن است نیازمند بررسی سلامت روان و جسم باشد.
چطور محیط را برای یادگیری جذابتر کنیم؟
فرصت انتخاب محدود و واقعی بدهید؛ مثلاً انتخاب ترتیب دو تکلیف. به راهبرد و پیشرفت بازخورد بدهید، نه فقط نتیجه یا باهوشبودن. تکلیف را به اندازه توان کودک چالشبرانگیز کنید و درباره اشتباه به عنوان بخشی از یادگیری صحبت کنید. اگر مشکل در یک مهارت پایه وجود دارد، ابتدا حمایت آموزشی مناسب فراهم کنید؛ تشویق بیشتر جای آموزش لازم را نمیگیرد.
جمعبندی
مقیاس هارتر درباره چرایی یادگیری است. تا تعیین منشأ فرم ۳۳ مادهای، تفسیر عددی قطعی مناسب نیست؛ تجربه واقعی کودک و حوزههای روشن را مبنا قرار دهید.
منابع
- Harter S (1981). A new self-report scale of intrinsic versus extrinsic orientation in the classroom: motivational and informational components. Developmental Psychology.